Informacja o tym, że Marian Orządała, naczelnik Urzędu Pocztowego w Barlinku, trafił we wrześniu 1947 roku do miejscowego aresztu, nie jest zapewne powszechnie znana.
Warto przypomnieć tę historię, ponieważ pokazuje ona, jak niefortunny żart i urażona ambicja funkcjonariusza mogły doprowadzić do poważnych konsekwencji.
Pozornie błaha pomyłka podczas rozmowy telefonicznej doprowadziła do zatrzymania Mariana Orządały, naczelnika Urzędu Pocztowego w Barlinku. Zachowane protokoły przesłuchań, materiały postępowania prokuratorskiego i orzeczenie Rejonowego Sądu Wojskowego w Szczecinie pozwalają odtworzyć przebieg tego incydentu oraz jego prawne konsekwencje.
Strony postępowania
Stronami postępowania byli:
- Marian Orządała — naczelnik Urzędu Pocztowego w Barlinku, lat 35, pełniący tę funkcję od 1945 roku. Był także współorganizatorem i wiceprezesem Zarządu Spółdzielni Spożywców „Jedność ” w Barlinku, członkiem Miejskiej Rady Narodowej w Barlinku, wcześniej wchodził w skład Tymczasowej Rady Doradczej, z-cą Przewodniczącego Miejskiej Rady Narodowej, Przewodniczącym Komisji Kontroli Społecznej w Miejskiej Radzie Narodowej, ławnikiem w Zarządzie Miasta Barlinka, ławnikiem Sądu Rejonowego w Szczecinie, współorganizatorem i aktywnym członkiem zespołu śpiewaczego Halka.
- Stanisław Skoczek — komendant Posterunku Milicji Obywatelskiej w Barlinku, lat 20, pełniący funkcję komendanta w Barlinku od sierpnia 1947r. Urodzony w dniu 25.10.1927 roku w Magierowej Woli, pow. Grójec, woj. mazowieckie. Wykształcenie- średnia szkoła handlowa w Warszawie. Pracę w służbach MO podjął z dniem 16.07.1945r.pełniąc w KP MO w Myśliborzu funkcje przewodnika psa. Od 01.01.1947roku pracował na stanowisku brygadiera w służbie śledczej KP MO w Myśliborzu. Następnie w sierpniu 1947 roku otrzymał nominację na stanowisko Komendanta MO w Barlinku, gdy doszło do incydentu, który miał wpływ na jego dalsze życie.
- Rejonowy Sąd Wojskowy w Szczecinie, przed którym toczyło się postępowanie karne w składzie: ppłk. Kazimierz Stojanowski, kpt. mgr Tadeusz Nizielski oraz kpt. mgr Stanisław Wróblewski. Nazwiska prokuratorów, których nazywano „szafarzami śmierci” sprawiają, że ciarki przechodzą po plecach, gdy zdajemy sobie sprawę z tego jak poważne konsekwencje przyniósł niewinny żart.
Niefortunny żart Naczelnika Poczty w Barlinku
Lektura protokołów postępowania prokuratorskiego pozwala ustalić następujący przebieg incydentu, który doprowadził do aresztowania Mariana Orządały.
22 września 1947 roku do Barlinka przyjechało dwóch funkcjonariuszy Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Myśliborzu. Zamierzali przesłuchać Mariana Orządałę w sprawie listu wysłanego z Niemiec przez Stanisława Jędrzejczaka, byłego funkcjonariusza MO. Poprosili więc o wezwanie naczelnika na posterunek MO w Barlinku.
Komendant Posterunku MO w Barlinku Stanisław Skoczek zadzwonił do Urzędu Pocztowego w Barlinku i poprosił do telefonu Mariana Orządałę. Ten, nie wiedząc, kto dzwoni, przedstawił się: „Tu Marian Orządała, naczelnik poczty”. Gdy usłyszał w odpowiedzi: „Milicja Obywatelska w Barlinku”, uznał, że rozmawia z kolegą, który często żartował w ten sposób, i odparł: „Jak mówi milicja, to cię każę zamknąć”.
Po tych słowach komendant odłożył słuchawkę. Marian Orządała sprawdził wówczas, kto dzwonił, a gdy okazało się, że rzeczywiście był to posterunek MO, oddzwonił, przeprosił za żart i zapytał o powód wezwania. Stanisław Skoczek zażądał, aby naczelnik stawił się na posterunku. Orządała wyjaśnił, że nie może natychmiast opuścić urzędu, ponieważ odpowiada za obsługę poczty. Komendant zapowiedział więc, że sam po niego przyjedzie. Około dziesięciu minut później pojawił się w urzędzie wraz z funkcjonariuszem MO Józefem Juszczakiem.
Po przyjeździe komendant zażądał, aby Marian Orządała udał się z nim na posterunek MO.
Na posterunku Orządała został przesłuchany przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa w sprawie zagranicznego listu od Stanisława Jędrzejczaka, po czym został przez nich zwolniony.
Marian Orządała – areszt jako konsekwencja żartu i ambicji
Samo doprowadzenie Mariana Orządały na przesłuchanie nie wydaje się naruszać obowiązujących wówczas przepisów, choć odbyło się w sposób godzący w prestiż naczelnika poczty. Dopiero dalsze działania komendanta stały się podstawą postępowania prokuratorskiego.
Po zwolnieniu przez funkcjonariuszy UB Marian Orządała chciał wrócić do urzędu i kontynuować pracę. Okazało się jednak, że komendant opuścił budynek posterunku, pozostawiając dyżurującemu funkcjonariuszowi polecenie, aby Orządała pozostał na miejscu do jego powrotu.
Po powrocie komendant polecił umieścić go w areszcie. Była wówczas godzina 01.30 w nocy.
Marian Orządała został zwolniony z aresztu 23 września 1947 roku o godzinie 11.00.
Bezprawne przetrzymanie stało się podstawą do postawienia komendantowi Skoczkowi zarzutu przekroczenia uprawnień i nadużycia władzy.
Marian Orządała formuje zarzuty wobec MO w Barlinku
Zarzuty sprowadzały się do bezpodstawnego pozbawienia wolności poprzez przetrzymanie w areszcie oraz spowodowania problemów w funkcjonowaniu podległej Marianowi Orządała placówki pocztowej w Barlinku.
Zdaniem Mariana Orządały nie istniały podstawy prawne do zastosowania aresztu. Charakter niezamierzonego żartu wyjaśnił komendantowi niezwłocznie — najpierw podczas rozmowy telefonicznej, a następnie na posterunku.
Stanisław Skoczek – urażona ambicja młodego Komendanta MO
Stanisław Skoczek twierdził, że zastosowanie aresztu wobec Mariana Orządały uzgodnił z komendantem powiatowym MO w Myśliborzu, Kazimierzem Bilskim. Jak ustalono później, poinformował go, że Orządała zachowywał się na posterunku obraźliwie, choć nie znalazło to potwierdzenia w materiale dowodowym.
Komendant Stanisław Skoczek w trakcie postępowania prokuratorskiego, jak również podczas rozprawy sądowej przyznał się do winy. Wyjaśniał, że nie przeszedł odpowiedniego przeszkolenia milicyjnego i nie zdawał sobie sprawy z z tego, iż narusza obowiązujące przepisy.
Zeznania świadków w sprawie Marian Orządała a Komendant Stanisław Skoczek
W charakterze świadków występowali pracownicy poczty: Regina Barszczewska, Bernard Podlewski i Alfreda Skórkiewicz, a także Stefan Lipiński, sekretarz PPR. Lipiński przebywał na poczcie 23 września 1947 roku i stwierdził, że placówka nie funkcjonowała normalnie z powodu braku artykułów pocztowych.
Pracownicy poczty potwierdzili przebieg wydarzeń, które rozegrały się w urzędzie 22 września 1947 roku.
Wyrok Rejonowego Sądu Wojskowego w Szczecinie w sprawie Marian Orządała vs. Stanisław Skoczek
Akt oskarżenia przeciwko Stanisławowi Skoczkowi sporządzono 4 lutego 1948 roku. Zarzucono mu bezprawne przetrzymanie naczelnika poczty w areszcie, mimo braku podstaw prawnych. Odpowiadał na podstawie art. 140 Kodeksu Karnego Wojska Polskiego za nadużycie władzy polegające na bezprawnym pozbawieniu Mariana Orządały wolności.
Rozprawa odbyła się 28 lutego 1948 roku.
Wyrokiem Rejonowego Sądu Wojskowego w Szczecinie z 19 marca 1948 roku Stanisław Skoczek został skazany na sześć miesięcy więzienia. Wykonanie kary warunkowo zawieszono na okres jednego roku.
Przy wymiarze kary sąd uwzględnił, że oskarżony działał z nadmiernej gorliwości służbowej: poczuł się dotknięty słowami Orządały, zbyt rygorystycznie pojmował godność milicjanta, a ponadto nie miał odpowiedniego wyszkolenia.
23 września 1949 roku skazanie uznano za niebyłe.
Podsumowanie
Niefortunny żart naczelnika poczty i urażona ambicja komendanta MO doprowadziły do pozbawienia człowieka wolności, zakłócenia pracy ważnej lokalnej instytucji oraz postępowania karnego zakończonego wyrokiem.
Efektem urażonej ambicji młodego Komendanta MO, Stanisława Skoczka było odwołanie go ze stanowiska Komendanta w Barlinku z dniem 30.11.1947 roku. Z dniem 01.12.1947 roku został przeniesiony na Posterunek MO w Golenicach na stanowisko milicjanta. Dwa tygodnie po ogłoszeniu wyroku skazującego z dniem 05.04.1948 roku został wydalony z milicji. Ten „incydent” zakończył jego krótką karierę w milicji. Zmarł w Warszawie w dniu 27.10.1991 roku w wieku 54 lat.
Sprawa ta pokazuje, że nawet w powojennej rzeczywistości arbitralne użycie władzy mogło zostać zakwestionowane, a funkcjonariusz pociągnięty do odpowiedzialności. Jednocześnie łagodny wymiar kary i uznanie skazania za niebyłe po upływie okresu próby odzwierciedlają okoliczności uwzględnione przez sąd: młody wiek komendanta, brak przeszkolenia oraz nadmierną gorliwość służbową.
Historia Mariana Orządały pozostaje lokalnym przykładem tego, jak istotne są umiar, odpowiedzialność i przestrzeganie granic władzy.
Otwarte pozostaje jednak pytanie, czy taki sam wyrok zostałby wydany, gdyby stroną poszkodowaną była osoba nie tak prominentna jak Marian Orządała?
Bibliografia:
- IPN Sz 008/480
- IPN Sz 025/2121
- IPN sz 61/46
- Katalog funkcjonariuszy
- Szafarze śmierci. Sędziowie sądów doraźnych Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego (luty-czerwiec 1946), https://przystanekhistoria.pl/pa2/teksty/94241,Szafarze-smierci-Sedziowie-sadow-doraznych-Korpusu-Bezpieczenstwa-Wewnetrznego-l.print, dostęp: 03.09.2026, o Kazimierzu Stojanowskim.
- Jedyny skazany sędzia, https://niezalezna.pl/opinie/jedyny-skazany-sedzia/503292, dostęp: 03.09.2026 o Tadeuszu Nizielskim