Stanisław Schiller jako pierwszy Pełnomocnik Rządu RP na Obwód Myślibórz w 1945 roku był najwyższą cywilną władzą w naszym powiecie. Tworzył polską administrację, zarządzał majątkiem i chronił pierwszych osadników. Oficjalne kroniki malują go jako nieskazitelnego pioniera, ale moje najnowsze śledztwo historyczne odsłania jego drugą, głęboko skrywaną twarz.
Czy wiecie, że tuż przed wybuchem wojny, w marcu 1939 roku, Stanisław Schiller został… aresztowany? Ówczesna prasa rozpisywała się o skandalu w sądzie w Szamotułach, gdzie Schiller pracował jako sekretarz i dopisywał w wyrokach nieistniejące koszty adwokackie!
Stanisław Schiller – przedmiotem dochodzenia
Ogłoszenia ukazały sie w Kurierze Poznańskim a także z Kurierze Polskim w dniach 01.03.1939 roku.
Kurier Poznański z dnia 01.03.1939 roku donosił:
„Na terenie tutejszego Sądu Grodzkiego toczą sie dochodzenia przeciwko urzędnikowi kontraktowemu sadu, Stanisławowi Schillerowi. Przed kilkoma dniami przybył do Szamotuł sędzia śledczy Rzędowski z Poznańskiego sądu okręgowego, ktory po przesłuchaniu Schillera zarządził jego aresztowanie. Jak się dowiadujemy Schiller stoi pod zarzutem fałszowania w aktach wyroków, dopisywania nieistniejących kosztów adwokackich. Ze względu na dobro toczącego się śledztwa dalsze szczegóły tej sensacyjnej afery nie mogą być na razie ujawnione. Osk. Schiller przebywa w więzieniu w Szamotułach”.
Kurjer Polski z 02. 03.1939 roku donosił;
„Nasi korespondenci donoszą, Poznań urzędnik sekretariatu Sądu Grodzkiego w Szamotułach Stanisław Schiller został aresztowany pod zrzutem szeregu fałszerstw, m.in. w wyrokach, znajdujących sie w aktach sadowych zapisywał..
W dniu 02.03.1939 roku Kurier Poznański donosił:
„Jak się dowiadujemy , aresztowany przed kilkoma dniami urzędnik kontraktowy tutejszego sądu grodzkiego Stanisław Schiller, został zwolniony z aresztu śledczego. Dochodzenia trwają w dalszym ciągu”.
Sekretarz Zarządu Towarzystwa Opieki nad Więźniami
W całej sprawie kryje się też niesamowity, niemal bezczelny paradoks: zaledwie kilka tygodni wcześniej ten sam Stanisław Schiller został oficjalnie wybrany… sekretarzem Towarzystwa Opieki nad Więźniami! Los szybko sprawił, że sam musiał skorzystać z „opieki” szamotulskiego aresztu.
Z wcześniejszej informacji Kuriera Poznańskiego z dnia 8.02.1939 roku dowiadujemy się bowiem, że Stanisław Schiller wchodził w skład zarządu Towarzystwa Opieki nad Więźniami w Szamotułach.
” Patronat Tow. Opieki nad Więźniami odbył swe Walne zebranie. Przewodnictwo powierzono ks. dziekanowi Kaźmierskiemu. Budżet uchwalono w kwocie 600 zł. Na cele patronatu również województwo przyrzekło subwencję. Do nowego zarządu weszli pp.: Edward Mueller- prezes, Stanisław Schiller – sekretarz, Czesław Horn – skarbnik. Kuratorką została ponownie hrabina Żółtowska z Myszkowa. Komisję rewizyjną tworzą pp. ks. Bolesław Bałniak, Józef Ciesielski i Gomółka. Na zakończenie przemówili jeszcze ks. dziekan Kaźmierski i prezes p. Mulle, po czym odbyło się zebranie nowego zarządu.”
Wnioski i pytania na przyszłość
Aresztowanie Stanisława Schillera odbiło się echem w przytoczonych doniesieniach polskiej prasy, która nadała sprawie wyraźnie sensacyjny ton. Pisano o „sensacyjnej aferze”, eksponując zarzuty fałszowania dokumentów sądowych. Jednak już 2 marca 1939 roku „Kurier Poznański” informował, że Schiller został zwolniony z aresztu śledczego. Z tej relacji wynika, że spędził w nim zaledwie kilka dni — prasowy rozgłos nie oznaczał więc długiego pobytu w więzieniu.
Jak skończyło się to przedwojenne śledztwo? Czy udowodniono mu winę przed wybuchem wojennej zawieruchy?
To sensacyjny wątek biografii późniejszego pełnomocnika rządu w Myśliborzu, ale jego finał pozostaje nieznany. W chwili zwolnienia Schillera dochodzenie nadal trwało. Przytoczone publikacje nie mówią, czy zarzuty zostały ostatecznie potwierdzone ani czy zapadł wyrok. Nie wiemy zatem, czy udowodniono mu winę. Samo aresztowanie nie rozstrzyga o winie, podobnie jak zwolnienie z aresztu nie świadczy o uniewinnieniu. Materiał odsłania więc głośny prasowo epizod z jego przeszłości, lecz nie daje podstaw do postawienia kropki na końcu tej historii.
Bibliografia:
- Kurier Poznański, 01.03.1939, https://polona.pl/item-view/0c03097c-fa84-40ae-bf01-8e11242b1555?page=9
- Kurier Poznański, 02.03.1939, https://polona.pl/item-view/d48a744c-8509-47a7-8ec0-784bddb452c1?page=8
- Kurier Polski, 02.03.1939
- Kurier Poznański, 08.02.1939, https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/23220/edition/38172/content
•