Długo szukałam informacji o tym, kim był inż. Brunon Bartkowski. Zależało mi bardzo, gdyż był jednym z najznamienitszych mieszkańców Barlinka po II wojnie światowej. Niestety podczas przygotowywania materiałów do publikacji „Śladami pionierów Barlinka” [2019] poniosłam klęskę.
Poza kilkoma informacjami, które pozyskałam z archiwów państwowych, nie miałam nic.
Jak już pisałam, co najmniej dwa miesiące temu pojawiła się szansa pozyskania więcej danych o tym bardzo zasłużonym dla Barlinka pionierze, lecz niestety na dzień dzisiejszy ta szansa wygląda marnie. Otrzymałam zdjęcia Brunona Bartkowskiego i kilka istotnych informacji, lecz reszta pozostaje w dalszym ciągu do uzupełnienia. Cóż, trudno, takie jest życie. Postaram się więc przedstawić wszystko, co do tej pory zgromadziłam o Brunonie Bartkowskim i mieć nadzieję, że będę kiedyś mieć szansę na uzupełnienie wpisu. Czekam i nie tracę nadziei …
Brunon Bartkowski – pochodzenie
Inż. Brunon Bartkowski (1905–1990), syn Józefa i Julianny z Kurczewskich, przyszedł na świat 13 lutego 1905 r. w Berlinie w dzielnicy Rucksdorf.
Pochodził z rodziny rzemieślniczej — jego ojciec był stolarzem. W ankiecie personalnej Bartkowski napisał, że ukończył sześć klas gimnazjum oraz Państwową Szkołę Budowlaną. Z zawodu był budowniczym, człowiekiem praktycznej wiedzy i fachu, który w powojennej rzeczywistości miał okazać się szczególnie potrzebny. Po wojnie absolwenci Państwowych Szkół Budowlanych otrzymywali mocą Ustawy o stopniu inżyniera z dnia 28 stycznia 1948 roku (Dz. U. R. P. nr 10, poz. 68) tytuł inżyniera.
Wyrastał w licznej rodzinie — wśród ośmiorga dzieci, obok czterech przyrodnich braci i przyrodniej siostry Marii. Był najstarszym z rodzeństwa. Jego ojciec, ur 05.10.1882r. w Warszawie żenił się dwukrotnie. Pierwszy ślub wziął z Julianną z d. Kurczewską, ur. 29.12.1878r. we Wrześni. Po śmierci Julianny, Józef Bartkowski ożenił się ponownie z Pelagią z domu Jaworską (Janowską?) (ur. 1902 r. w Gorzów pow. Brodnica).
W 1925r. Brunon Bartkowski mieszkał we Wrześni, w 1926 na w Poznaniu Wałach Królowej Jadwigi, potem na Strzeleckiej. W 1927r. wyjechał do Gniezna. W 1927r. z Gniezna do miejscowości Wierzbienice. Po ślubie mieszkał z żoną w Poznaniu, ul. Wawrzyniaka 9 u rodziców Jego żony. W 1930r. przeniósł się do Tarnawy Małopolskiej. [Akta Miasta Poznania].
12 listopada 1928 r. poślubił Stanisławę Korcz, córkę Franciszka i Franciszki, urodzoną 23 października 1907 r. we Wrześni.
W tym okresie był podoficerem rezerwy.
Wężyk na kołnierzu wskazuje mundur wojskowy. Wydaje się, że na obszytym naramienniku ma dwa paski, czyli był podoficerem, Kąt ujęcia pagonów na zdjęciu pozwala na uchwycenie dwóch pasków. Mundur wzór rok 36. wojska lądowe. Brak możliwości identyfikacji jednostki wojskowej.
Okres wojny nie został zbadany, jednak wiadomo, że miał epizod związany z aresztowaniem wraz z żoną przez Niemców i osadzeniem na Pawiaku w Warszawie [Skrzypiec, 2026].
Tragiczny los Józefa Bartkowskiego- ojca Brunona Bartkowskiego
Jego ojciec, Józef Bartkowski, właściciel stolarni z Dąbrowy Chełmińskiej został aresztowany przez Selbstschutz i zamordowany w lasach w okolicach Dąbrowy w początkowej fazie okupacji niemieckiej, w dniu 17 września 1939r. dzieląc tragiczny los tysięcy innych przedstawicieli polskiej lokalnej elity i rzemiosła na Pomorzu. Padł ofiarą Zbrodni Pomorskiej 1939.
W chwili śmierci miał 57 lat.
Zbrodnia Pomorska 1939r. to eksterminacja polskiej ludności cywilnej, osób chorych psychicznie oraz pomorskich Żydów w pierwszych miesiącach okupacji niemieckiej na terenie przedwojennego województwa pomorskiego (Pomorza Nadwiślańskiego i Kujaw).
Pomorze znalazło się wśród ziem polskich najwcześniej zajętych przez armię niemiecką. W okresie od września do grudnia 1939 r. skąpane zostało we krwi tak obficie, że nie można go właściwie porównywać w tym względzie z innymi obszarami okupowanymi”. pisze autor książki „Zbrodnia pomorska 1939. Początek ludobójstwa niemieckiego w okupowanej Polsce”, Tomasz Ceran.
Tak więc na poczatku okupacji Brunon Bartkowski stracił w tragicznych okolicznościach swego ojca.
Miał wówczas 34 lata.
Brunon Bartkowski w Barlinku
Do Barlinka przybył z Poznania latem 1945 r. własnym samochodem osobowym. Miał wówczas 40 lat i wchodził w miasto naznaczone wojną, lecz otwarte na nowych ludzi, którzy mieli podjąć trud organizowania życia od początku. Z dniem 22 czerwca 1945 r., jako kierownik tymczasowy objął Fabrykę Krzeseł — dawną Stuhlfabrik Bruno Jahnke przy ul. 31 Stycznia (Steindemann) w Barlinku, później przemianowaną na „Tartak B”. Przejął także Fabrykę Wozów Stilke, mieszczącą się przy tej samej ulicy.
Wraz z rodziną, między innymi z siostrą Marią, zamieszkał przy ul. Leśnej 1 — w budynku, który dziś pełni funkcję willi Europejskiego Centrum Spotkań w Barlinku. W budynku tym mieściła się wówczas jakaś szkoła.
Następnie prowadził firmę budowlaną. W 1946r. przeprowadził remont kościoła NS NMP w Barlinku przed przekazaniem go na potrzeby kultu katolickiego. Wykonał również remont szkoły powszechnej w Barlinku.
Był założycielem i pierwszym prezesem Polskiego Stronnictwa Ludowego w Barlinku, utworzonego w dniu 10.01.1946r. Wchodził w skład komitetu organizacyjnego Gimnazjum Stolarskiego w Barlinku, które zamierzano otworzyć z dniem 01.03.1946r.
W dniu 26 października 1946r. wszedł w skład miejskiej Rady Narodowej w Barlinku jako radny. 9 grudnia 1946 r., desygnowany przez Związek Leśników, został wybrany przewodniczącym Tymczasowej Rady Doradczej w Barlinku.
Od 9 czerwca 1947 r. do 1 września 1948 r. pełnił funkcję wiceburmistrza Barlinka. współpracował z trzema burmistrzami: Antonim Bielawskim, Stanisławem Szymczakiem i Czesławem Urbańskim. Był również członkiem Powiatowej Rady Narodowej w Myśliborzu jako delegat Związku Cechu Rzemieślników. [APSS, sygn. 68/8/0/2.73].
Był założycielem i prezesem Cechu Rzemieślniczego w Barlinku.
Znaczenie Brunona Bartkowskiego dla Barlinka
Należał do fundatorów Sztandaru Chóru „Halka” oraz Sztandaru Szkoły Podstawowej w Barlinku (1948) a także sztandaru Cechu Rzemieślniczego w Barlinku i Sztandaru Kupców w Barlinku (1948). Jego nazwisko utrwalono na drugim gwoździu sztandaru — w miejscu szczególnym, które zdaje się mówić o randze, jaką przypisywano jego obecności i pracy w Barlinku. Był to gwóźdź o kolorze złotym, zarezerwowanym według ceremoniału sztandarów dla osób szczególnie zasłużonych.
Nie sposób dziś z całą pewnością rozstrzygnąć, czy o tym wyróżnieniu zdecydowała pełniona przez niego funkcja wiceburmistrza Barlinka i członkostwo we władzach obwodowych. Niewykluczone jednak, że przesądziło o nim coś szerszego: suma jego zaangażowania, energii i pracy włożonej w powojenne życie miasta.
Jego nazwisko zapisało się w pamięci mieszkańców przede wszystkim dzięki pracom, które miały znaczenie nie tylko praktyczne, lecz także symboliczne. Był to remont kościoła NS NMP przed przekazaniem świątyni na potrzeby kultu katolickiego oraz remont szkoły powszechnej w Barlinku.
Wyjazd z Barlinka
Z czasem jednak jego relacje z Miejską Radą Narodową w Barlinku obciążył konflikt dotyczący zapłaty za wykonany remont szkoły i łazienek. Spór ten przyczynił się do tego, że 1 września 1948 r. złożył rezygnację z pracy w Zarządzie Miasta Barlinka oraz w Powiatowej Radzie Narodowej.
W 1949 r. przekazał prowadzony przez siebie zakład budowlany Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu i opuścił Barlinek, kierując się na Śląsk, do Sosnowca [Rowińska, 2019].
Bezpośrednią przyczyną wyjazdu była walka państwa komunistycznego z rzemiosłem.
Brunon Bartkowski w Sosnowcu
Dokładna data opuszczenia Barlinka nie została ustalona. Najpierw wyjechał z żoną do Poznania, gdzie mieszkała jej matka, Joanna, a następnie do Sosnowca.
W trakcie pobytu w Sosnowcu utrzymywał ścisłą więź z Kazimierzem Dolnym i Danutą Dolną, którzy zamieszkali w Bytomiu. Więź ta datowała się od czasu pobytu w Barlinku. Obie rodziny często się spotykały u siostry Brunona, Marii Skrzypiec, która mieszkała w miejscowości Tenczynek. Relacja ta była tak bliska, że matką chrzestną najmłodszego syna Dolnych, Krzysztofa została Stanisława Bartkowska, żona Brunona.Brunon Bartkowski zmarł w Sosnowcu w 1990r w wieku 85 lat i tam też znalazł ostatnie miejsce spoczynku. [Rowińska, 2018; Dolny, 2026].
Stanisława Bartkowska – żona Brunona
Stanisława Bartkowska (1907-1982), z d. Korcz, córka Franciszka i Joanny z d. Kraska urodziła się 23.10.1907r. we Wrześni. Miała brata, Mariana Korcz, ur. w 1909r. Zmarł w 1990r. w Poznaniu. O reszcie rodzeństwa brak ustaleń.
Jej ojciec Franciszek, ur. 03.11.1880r. był posteriorem konnym. Matka urodziła się 09.09.1884r. w miejscowości Gułtowy, woj. wielkopolskie, gmina Kostrzyn.
W dniu 12.11.1928r. poślubiła studenta budownictwa Brunona Bartkowskiego, syna Józefa i Julianny z d. Kurczewskiej, ur. 13.02.1905r. w Berlinie. Mieli jedno dziecko.
Podczas wojny aresztowana wraz z mężem Brunonem i przetrzymywana na Pawiaku w Warszawie.
W czerwcu 1945r. przybyła wraz z mężem z Poznania do Barlinka. Zamieszkali w Barlinku przy ul. Leśnej 1.
Stanisława Bartkowska była również fundatorką sztandaru chóru Halka i sztandaru Publicznej Szkoły Powszechnej w Barlinku, który przekazano uroczyście szkole w dniu 23.05.1948r.
Po zdaniu przez męża zakładu budowlanego do PGR, wróciła do Poznania, gdzie mieszkała jej matka Joanna. Następnie Stanisława i Brunon wyjechali na Śląsk do Sosnowca.
Została matką chrzestną Krzysztofa Dolnego, najmłodszego syna p. Dolnych, urodzonego w 1954r. w Bytomiu.
Stanisława Bartkowska zmarła w 1982r. w wieku 75 lat. Został pochowana w Sosnowcu.
W Poznaniu na Cmentarzu Jeżyckim pochowani są jej rodzice, Franciszek i Joanna. Jej ojciec Franciszek zmarł w 1945r. w Poznaniu w wieku 65 lat, matka natomiast w 1959r. w wieku 75 lat.
.
Czego nie wiem
1. Dokładnego miejsca pochówku Brunona i Stanisławy Bratkowskich. Który cmentarz w Sosnowcu?
2. Co robił Brunon Bartkowski przed wojną?
3. Co robił w czasie wojny?
4. Pobyt w Sosnowcu.
5. Informacje o dziecku.
Bibliografia:
- Akta Miasta Poznania
- APSS, sygn. 68/8/0/2.73.
- https://zbrodniapomorska1939.pl/zbr/multimedia-1/zdjecia/78484,Ofiary.html
- Rowińska , 2019
- Skrzypiec, 2026
- Zbrodnia Pomorska 1939 roku. Okres historyczny. (1939-1945) II wojna światowa. Autor: Tomasz Ceran, Izabela Mazanowska, Monika Tom.