Witold Sankowski przybył z Piły do Myśliborza w składzie II Grupy Operacyjnej. Stanisław Schiller powierzył mu stanowisko zastępcy Pełnomocnika Rządu RP na Obwód Myślibórz.
Poszukiwania informacji o jego życiu trwały długo. Punktem wyjścia były dokumenty archiwalne ze Stargardu oraz przedwojenne Dzienniki Urzędowe Województwa Wileńskiego.
Akta archiwalne obejmowały jednak tylko krótki okres: od jego przybycia do Myśliborza w dniu 23.05.1945 r. do zakończenia sprawowania funkcji w Urzędzie Pełnomocnika Rządu RP na Obwód Myślibórz pod koniec czerwca 1946 r.
Kolejnym etapem było ustalenie miejsca pochówku. Ponieważ na cmentarzu komunalnym w Myśliborzu nie odnaleziono jego grobu, sprawdziłam miejscowości, do których po pierwszych latach powojennych często wyjeżdżali pionierzy. Trop prowadził do Gdańska-Oliwy. Na tym cmentarzu znalazłam ostatnie miejsce Jego spoczynku i Jego żony.
Za pośrednictwem Facebooka odnalazłam w Gdańsku Jadwigę Sankowską- Raftopulos, synową Witolda Sankowskiego i nawiązałam z nią kontakt. Dzięki temu w 2019 roku pojechałam do Gdańska i odwiedziłam dom, w którym Witold Sankowski spędził z żoną ostatnie lata życia. Pozyskałam wówczas unikatowe fotografie oraz informacje o jego dalszych losach.
Cennym źródłem okazała się również rozmowa z Markiem Karolczakiem w Myśliborzu, dzięki której pozyskałam bezcenne karykatury autorstwa Witolda Sankowskiego.
Witold Sankowski – losy przedwojenne
Witold Sankowski urodził się 01.05.1898 r. Do 1930 r. mieszkał w Wilnie i pracował w IV Urzędzie Skarbowym Podatków i Opłat Skarbowych, a od 1930 r. – w Krzemieńcu, w obwodzie tarnopolskim na Wołyniu.
źródło; Sankowska- Raftopulos Jadwiga
Dziennik Urzędowy Województwa Wileńskiego z 1928 r., nr 12, poz. 878, zawiera informację, że Witold Sankowski, referendarz w VIII stopniu służbowym, z dniem 18.10.1928 r. został delegowany przez Ministra Skarbu do miejscowości Głębokie, w powiecie dziśnieńskim, w okręgu wileńskim, w celu pełnienia obowiązków kierownika Urzędu Skarbowego Podatków i Opłat Skarbowych na powiat dziśnieński.
Z kolei w Wileńskim Dzienniku Wojewódzkim z 20.03.1929 r., nr 3, poz. 393, znajdujemy informację, że w lutym 1929 r. Witold Sankowski został przeniesiony do Urzędu Skarbowego Podatków i Opłat Skarbowych na powiat wileńsko-trocki w Wilnie, w dotychczasowym charakterze i stopniu służbowym.
29.01.1930 r. Minister Skarbu mianował go inspektorem skarbowym w tymże urzędzie, w VII stopniu służbowym [Wileński Dziennik Wojewódzki, nr 2, 28.02.1930, poz. 39, s. 54; Sankowska, 2019].
Z dniem 20.11.1930 r. Ministerstwo Skarbu powierzyło mu funkcję Naczelnika Urzędu Skarbowego w Krzemieńcu w VII stopniu służbowym. Posiadał tytuł referendarza. Do objęcia takiej funkcji wymagane było zazwyczaj ukończone wyższe wykształcenie (najczęściej prawnicze lub ekonomiczno-administracyjne) oraz zdany państwowy egzamin urzędniczy II stopnia.
W Wilnie, ze związku z Barbarą z domu Theodee (ur. 23.05.1902 r.), urodzili mu się dwaj synowie: Zbigniew – 03.03.1925 r. i Olgierd – 23.08.1928 r.
Losy wojenne
Jego losów wojennych nie zdołano ustalić. Wiadomo jedynie, że od lipca 1943 r. mieszkał z rodziną w Lublinie [Sadowska i inni, 2013]. Oznacza to, że opuścił Ukrainę w związku z rzezią wołyńską, która w rejonie Krzemieńca rozpoczęła się już w kwietniu 1943 roku, lecz apogeum zbrodni UPA wobec Polaków to lipiec 1943 roku.
Z danych Urzędu Repatriacyjnego w Łodzi z 20.04.1945 r. wynika, że Witold Sankowski posiadał w Krzemieńcu przy ul. Trynitarskiej (centrum Krzemieńca) działkę o powierzchni 2,5 tys. m², skanalizowany siedmiopokojowy dom, sad owocowy oraz zabudowania gospodarcze. Za pozostawione tam mienie wnioskował o przyznanie mu nieruchomości miejskiej w Polsce [Sankowska, 2019].
Zastępca Pełnomocnika Rządu RP na Obwód Myślibórz
W kwietniu 1945 r. Witold Sankowski przybył do Łodzi. Z akt APS, sygn. 65/317/0/3.1/430, dotyczących składu Grup Operacyjnych wiemy, że w maju 1945 r. przebywał w Pile i pracował w biurze Pełnomocnika Rządu na Okręg Pomorze Zachodnie, Leonarda Borkowicza. Wszedł w skład Grupy Operacyjnej skierowanej do Świdwina, a następnie do Myśliborza. 23.05.1945 r. Stanisław Schiller mianował go swoim zastępcą. W chwili przybycia do Myśliborza miał 47 lat.
Z okresu jego pracy w Urzędzie Pełnomocnika Rządu RP na Obwód Myślibórz zachowało się wiele pism, notatek i poleceń służbowych. Dokumenty te świadczą o jego aktywnym udziale w organizowaniu życia gospodarczego obwodu myśliborskiego.
W raporcie inspektora starostw Stefana Kosiora z 24–27.07.1945 r. scharakteryzowano go następująco: „Doświadczony urzędnik, dobry organizator, energiczny, pracowity, obowiązkowy. Posiada walory reprezentacyjne, sumienny wykonawca otrzymywanych poleceń, pełen inicjatywy w zakresie udzielonych mu kompetencji, wyróżnia się taktem i poczuciem dyscypliny” [APS, sygn. 65/317/0/5/954].
Witold Sankowski jako wicestarosta
Po odwołaniu pierwszego Pełnomocnika Rządu RP, Stanisława Schillera, nadal pełnił funkcję zastępcy nowego Pełnomocnika, Bogdana Holtzera, a następnie, od kwietnia 1946 r., powierzono mu funkcję wicestarosty.
W tym właśnie okresie, 14.04.1946 r., otrzymał od pierwszego Pełnomocnika Rządu RP na Okręg Pomorze Zachodnie, Leonarda Borkowicza, dyplom za zasługi „w dowód uznania za prace pionierskie na prastarych ziemiach polskich Pomorza Zachodniego” [Sankowska, 2019].
Źródło: Sankowska- Raftopulos Jadwiga
Wraz z rodziną mieszkał w Myśliborzu przy ul. Kochanowskiego 3. Barbara Sankowska podczas pobytu w Myśliborzu udzielała się społecznie [APSS, sygn. 68/3/0/3/106], a syn Olgierd uczęszczał do Liceum Ogólnokształcącego w Myśliborzu i w 1947 r. zdał w tej szkole egzamin maturalny.
Źródło: Sankowska- Raftopulos Jadwiga
Po nominacji nowego starosty myśliborskiego, Stanisława Orzechowskiego, pracował w Starostwie na stanowisku wicestarosty jeszcze przez dwa miesiące i pod koniec czerwca 1946 r. został odwołany z funkcji. Później kontynuował pracę w Starostwie w Myśliborzu w Dziale Budżetowym. Dokładnej daty zakończenia pracy w urzędzie nie ustalono.
Witold Sankowski – dalsze losy
Fotografie i zachowane dyplomy wskazują, że związał się z ruchem spółdzielczym. Pracował jako rewident w Spółdzielni Oszczędnościowo-Pożyczkowej w Myśliborzu. W 1950 r. Związek Spółdzielni Spożywców w Warszawie przyznał mu dyplom uznania jako przodownikowi pracy [Sankowska, 2019]. 01.07.1957 r. został odznaczony przez Naczelną Radę Spółdzielczą odznaką Zasłużonego Działacza Ruchu Spółdzielczego.
W 1959 r., w wieku 61 lat, otrzymał II grupę inwalidzką i przeszedł na rentę. Nadal jednak działał w spółdzielczości. W 1966 r. został członkiem Rady Oddziałowej Związku Spółdzielni Oszczędnościowo-Pożyczkowych, Oddział w Szczecinie [legitymacja nr 2 – Sankowska, 2019].
W 1972 r. otrzymał dyplom Centralnego Związku Spółdzielni Oszczędnościowo-Pożyczkowych, Oddział w Szczecinie, za duży wkład pracy społecznej w 25-lecie działalności Banku Spółdzielczego w Myśliborzu [Sankowska, 2019].
Fotografie potwierdzają również, że należał do Rady Nadzorczej Spółdzielni Oszczędnościowo-Pożyczkowej w Myśliborzu.
Był także zapalonym pszczelarzem. Tworzył podwaliny organizacji pszczelarskiej na ziemi myśliborskiej, pełniąc funkcję jej pierwszego prezesa w Obwodzie Myśliborskim.
Od 03.10.1945 r. należał do Koła Pszczelarzy w Myśliborzu, działającego w strukturach Wojewódzkiego Związku Pszczelarzy w Szczecinie. W 1964 r. otrzymał dyplom przodującego działacza spółdzielczości ogrodniczo-pszczelarskiej. Własne ule posiadał także w Gdańsku.
Wyjazd z Myśliborza
Nie ustalono dokładnej daty jego wyjazdu z Myśliborza. Ostatnie dokumenty wskazujące na jego zamieszkanie w Myśliborzu pochodzą z 1973 r.
W Gdańsku osiedlili się po studiach jego synowie wraz z rodzinami. Tutaj Witold Sankowski spędził resztę swego życia. 12.04.1975 r., w wieku 73 lat, zmarła w Gdańsku jego żona Barbara.
Jego syn Zbigniew był jednym z głównych konstruktorów biura projektowego stoczni, działaczem Solidarności w Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni oraz pomysłodawcą i organizatorem Poczty Strajkowej. Posługiwał się pseudonimem „Wujek”; wcześniej należał do Szarych Szeregów w Lublinie, był dowódcą kompanii i żołnierzem Armii Krajowej [Sadowska i inni, 2013]. Zmarł 17.02.1982 r. w wieku 57 lat.
Olgierd Sankowski, absolwent Wydziału Budownictwa Politechniki Gdańskiej, który brał udział w realizacji kontraktów budowlanych w Libii, również był kurierem Poczty Strajkowej. Internowany w czasie stanu wojennego, wyemigrował do Chicago w USA, gdzie zmarł 04.10.1997 r. 10.12.2012 r. spoczął w grobie rodzinnym w Gdańsku-Oliwie.
Witold Sankowski zmarł 10.04.1989 r., przeżywszy 91 lat. Został pochowany na cmentarzu komunalnym w Gdańsku-Oliwie wraz z żoną Barbarą, synami Zbigniewem i Olgierdem oraz żoną Olgierda, Jadwigą Sankowską (1932–2018) – kw. 25.11.13.
Karykatury Witolda Sankowskiego
Odnalezione w zbiorach rodzinnych karykatury, wykonane podczas jego pracy w Urzędzie Pełnomocnika Rządu RP na Obwód Myślibórz, ukazują Witolda Sankowskiego jako bystrego, krytycznego obserwatora i utalentowanego rysownika.
Źródło: zbiory Marka Karolczaka, Myślibórz.
Bibliografia:
- APS. sygn. 65/317/0/3.1/430
- APS, sygn. 65/317/0/5/954
- APSS, sygn. 68/3/0/3/106
- Dziennik Urzędowy Województwa Wileńskiego z 1928. nr 12, poz. 878, http://pbc.biaman.pl/dlibra/publication?id=9730
- Sadowska D., Kołodziej A. Zwiercan N., Guć M., 2013, Ludzie Sierpnia 80 w Gdyni.Tom II, Narodowe Centrum Kultury & Fundacja Pomorska Inicjatywa Historyczna. Gdynia
- Sankowska – Raftopulos J., Rozmowa z synową Witolda Sankowskiego w Gdańsku, 2019.
- Dzierbunowicz E., Rewers S., Przybylski G., 2019, Sladami pionierów Barlinka.
- Wileński Dziennik Wojewódzki, z 20.03.1929r. nr 3, poz. 393, http://pbc.biaman.pl/dlibra/publication9815?tab=1
- Wileński Dziennik Wojewódzki, nr z 28.02.1930, poz. 39, s 54, http://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/9793?tab=1