Park Miejski w Barlinku przy ul. Gorzowskiej to miejsce, które skłania do refleksji i pokory wobec nieuniknionego. Łączy zabieganą codzienność z ciszą dawnej nekropolii — przestrzeń spacerów i odpoczynku z pamięcią o ludziach, którzy spoczywali tu przed nami.
Tym większą uwagę zwraca tablica informacyjna stojąca przy jednej z alejek: opowiada o współczesnej inwestycji, lecz posługuje się mapą Berlinchen z końca XIX w. To pozornie drobne zestawienie otwiera pytania o pamięć, szacunek dla miejsca i sposób, w jaki dzisiejszy Barlinek opowiada własną przeszłość.
Tę tablicę mijam idąc w kierunku Cmentarza Komunalnego. Określono na niej podstawowe informacje o projekcie zrealizowanym przy wsparciu funduszy europejskich w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego.
Cel projektu: zmniejszenie zagrożenia wykluczeniem społecznym mieszkańców obszarów zdegradowanych i peryferyjnych.
Beneficjentem przedsięwzięcia jest Gmina Barlinek.
Na umieszczonej na tablicy mapie czerwonym kolorem zaznaczono obszar objęty projektem.
Na pierwszy rzut oka wszystko wydaje się jasne i czytelne. Przedsięwzięcie jest częścią programu rewitalizacji, którego kluczowym elementem infrastrukturalnym było zagospodarowanie i unowocześnienie Parku Miejskiego przy ul. Gorzowskiej.
Najważniejsze informacje o projekcie Park Miejski
Według opisu dostępnego na stronie internetowej inicjatywa miała aktywizować mieszkańców i poprawić jakość życia w tej części miasta. Zaniedbany teren miał zmienić się w bezpieczną, dostępną przestrzeń publiczną.
Projekt obejmuje następujące kierunki działań:
- Metamorfoza przestrzeni: ponad 2,5 hektara parku zyskało nowy wygląd i funkcje.
- Infrastruktura: powstały oświetlone strefy wejściowe i utwardzone alejki spacerowe, a przestrzeń wyposażono w ławki, kosze oraz inne elementy małej architektury, w tym place zabaw.
- Bezpieczeństwo i dostępność: park dostosowano do potrzeb osób z niepełnosprawnościami i objęto monitoringiem miejskim, co miało ograniczyć wandalizm oraz zachowania uciążliwe społecznie.
Dzięki tym działaniom park stał się miejscem spacerów, odpoczynku i integracji międzypokoleniowej. Rewitalizacja przestrzeni miała więc iść w parze z realizacją społecznych celów gminy.
Projekt Park Miejski– Dlaczego na tablicy przedwojenna mapa Berlinchen?
Projekt zrealizowano w 2022 roku, jego beneficjentem jest Gmina Barlinek.
Takie przedsięwzięcie podlega akceptacji władz miasta: umowę o dofinansowanie podpisuje burmistrz, a treść tablicy informacyjnej również powinna zostać zweryfikowana przez Urząd Miejski w Barlinku.
Dlatego po raz kolejny wracam do pytania: dlaczego na tablicy informacyjnej o projekcie wykorzystano mapę Berlinchen sprzed 1939 roku, a dokładnie z końca XIX wieku?
Środki unijne na rewitalizację Parku Miejskiego przy ul. Gorzowskiej przyznano oficjalnie 14 stycznia 2020 roku? Burmistrzem Barlinka był wówczas Dariusz Zieliński.
Żyjemy w XXI wieku, w polskim Barlinku. Historyczna nazwa miasta jest częścią jego przeszłości, lecz jej użycie w materiałach dotyczących współczesnej inwestycji publicznej wymaga jasnego uzasadnienia.
Dlaczego więc w samym centrum miasta eksponowana jest właśnie przedwojenna mapa? Czy fascynacja lokalną historią nie przesłoniła kontekstu współczesnego Barlinka?
Co pokazuje zaznaczony fragment mapy?
Jest jeszcze jeden, znacznie bardziej niewygodny wątek. Jeśli chcemy pielęgnować historię miasta, powinniśmy również uczciwie zmierzyć się z tym, co przedstawia wybrana mapa.
Czy wnioskodawca miał świadomość, jaki fragment przedwojennego Berlinchen zaznacza? Wystarczy uważnie spojrzeć: w czerwonym polu widoczne są graficzne oznaczenia grobów.
Dzisiejsze skwery, utwardzone alejki i oświetlenie powstały w miejscu, w którym od 1862 roku znajdował się Stary Cmentarz ewangelicki.
Wykonany przez uczniów Szkoły nr 4 w Barlinku pod kierunkiem p. Jadwigi Pająk opis parku przy ul. Gorzowskiej przypomina, że „Teren Starego Cmentarza otaczał ceglany mur, a prowadziła do niego wysoka brama z kutego żelaza. We wschodniej części nekropolii w 1887 roku wzniesiono kaplicę, która istnieje do dziś. Przy północnej granicy cmentarza, między kaplicą a bramą, znajdował się monumentalny grobowiec rodziny Schwartz — właścicieli fabryki pługów, cegielni i majątku w Janowie. Miał formę potężnej kolumnady wykutej z litego piaskowca. W jej tle rosły sosny wejmutki; nieliczne przetrwały do dziś.
W pobliżu drugiej bramy, prowadzącej do Nowego Cmentarza, w 1932 roku założono cmentarz urnowy. Po II wojnie światowej Nowy Cmentarz przemianowano na Cmentarz Komunalny„.
Na przełomie lat 60. i 70. XX wieku Stary Cmentarz zamknięto i splantowano, a pochówki przeniesiono na teren Nowego Cmentarza. Minister Gospodarki Komunalnej wydał okólnik dający zielone światło dla formalnego zamykania i likwidacji opuszczonych nekropolii wyznaniowych. Nowa władza komunistyczna dążyła do jak najszybszego „odzyskania” Ziem Zachodnich, co wiązało się z usuwaniem wszelkich śladów niemczyzny.
Przepisy zmienione w 1972 roku ułatwiły przejmowanie terenów cmentarnych pod inwestycje miejskie przed upływem wymaganych wcześniej 40 lat od ostatniego pochówku. W latach 60-tych i 70-tych nastąpiła w Polsce największa faza niszczenia niemieckich cmentarzy.
W jego miejscu utworzono Park Miejski w Barlinku. To właśnie tam ustawiono huśtawki i piaskownice, z których korzystały moje małe dzieci — do chwili, gdy dowiedziałam się, że urządzenia stoją na terenie dawnego cmentarza. To jest przecież tzw. „święte miejsce”.
Jeżeli naprawdę zależy nam na pielęgnowaniu historii miasta, elementarne poczucie przyzwoitości nakazuje również uszanować miejsce dawnych pochówków.
Trudno nie dostrzec sprzeczności między szacunkiem dla przeszłości a sposobem, w jaki zagospodarowano dawne miejsce spoczynku.
Podsumowanie
Poza kwestiami związanymi z szacunkiem dla miejsc sakralnych, trudno jest mi zrozumieć w jaki sposób cel projektu — zmniejszenie zagrożenia wykluczeniem społecznym mieszkańców obszarów zdegradowanych i peryferyjnych — łączy się z wykorzystaniem przedwojennej mapy Berlinchen? Szczególnie w sytuacji, gdy likwidacja cmentarzy poniemieckich miała na celu wyparcie niemieckich artefaktów z przestrzeni publicznej na terenach przekazanych Polsce po II wojnie światowej.
Beneficjentem projektu jest Gmina Barlinek. Tym bardziej współczesna tablica informacyjna powinna jednoznacznie odnosić się do dzisiejszego miasta, a historyczne materiały — jeśli są wykorzystywane — opatrywać czytelnym objaśnieniem.
W kwietniu zgłosiłam tę wątpliwość jednemu z byłych pracowników Urzędu Miejskiego. Jedną tablicę wymieniono. Druga — stojąca przy alejce prowadzącej w stronę Cmentarza Komunalnego — nadal prezentuje dawną mapę bez wyjaśnienia. Sprawa pozostaje więc otwarta i zasługuje na rzeczową odpowiedź.
Bibliografia:
- Parki i ogrody. Park Miejski w Barlinku przy ul. Gorzowskiej, http://www.parki.org.pl/parki-miejskie/park-miejski-w-barlinku-przy-ulicy-gorzowskie
- Park Miejski, Fotopolska, https://fotopolska.eu/Park-Miejski-Barlinek
- Zagospodarowanie Parku Miejskiego przy ul, Gorzowskiej w Barlinku, https://barlinek.pl/aktualnosci/1080-zagospodarowanie-parku-miejskiego-przy-ul-gorzowskiej-w-barlinku
- https://barlinek24.pl/aktualnosci-2/13494-zagospodarowanie-parku-nieco-pozniej.html