Pracownicy Fabryki Pługów w Barlinku patrzą na nas z fotografii wykonanej w 1954 roku — ale czy dziś potrafimy rozpoznać ich wszystkich? Zachowane opisy i listy nazwisk nie dają jednoznacznej odpowiedzi, a pojawiające się między nimi rozbieżności skłaniają do ponownego przyjrzenia się historii załogi. Niniejsze opracowanie jest próbą uporządkowania dostępnych informacji, dokładniejszego zidentyfikowania osób widocznych na zdjęciu oraz zachowania pamięci o ludziach, którzy tworzyli powojenną historię zakładu.
Pierwsi pracownicy Fabryki Pługów w Barlinku
Pierwszymi polskimi pracownikami Fabryki Pługów w Barlinku byli strażnicy, których zadaniem było pilnowanie zakładu po objęciu go przez inż. Stefana Orłowskiego. Byli to Bolesław Sadowski i Stefan Frończyk. W styczniu 1946 r. do pracy w zakładzie zgłosił się Stanisław Milczarek.
W sprawozdaniu z 7 grudnia 1945 r. (jego treść znajduje się we wpisie „Kim był inż. Stefan Orłowski?”) inż. Stefan Orłowski informował, że oprócz pełnienia funkcji wartowników obaj byli ślusarzami i z materiałów znajdujących się na terenie zakładu wykonali 30 pługów.
Kolejną grupę stanowili specjaliści, którzy 15 maja 1946 roku przybyli z Grudziądza, aby uruchomić produkcję. Byli to: Bronisław Lemke, Edward Dombrowski, Edmund Sumicki, Konrad Pepliński, Jan Szwaracki, Jan Mazerewicz, Paweł Brzoskowski, Wiktor Skierski, Edmund Dekarski, Alfons Groszewski, Bronisław Aleksandrowicz, Benedykt Grzebiński, Alfons Kasprzycki, Jan Budziński, Edward Jarzyński, Tadeusz Kopowski, Paweł Koszke, Jan Lubański.
Później dołączali do nich kolejni pracownicy: Jan Kustorz, Stanisław Andryka, Stefania Hajnowa, Stefan Ludwiczak, Henryk Owczarek, Józef Nudzicki, Jan Motucki, Stanisław Danisz, Jan Staszak, Bazyli Budnik, Jan Hnadkowski, Seweryn Klimaniec, Krystyna Marcinkowska, Janina Motucka, Wacława Tamborska, Anna Szczepańska, Stefania Fortunówna, Stanisława Dorywalska, księgowy Langner, Feliks Wilczek, Halina Dekarska, Jerzy Pieńkow, Józef Mariański, Franciszek Ślepowroński, Stefan Sikorski, Edward Ossowicz, Józef Chudzicki, N. Nowak, Bernard Broniszewski, Antoni Branicki, Franciszek Podwapiński, Kazimierz Giziński, Henryk Skórkiewicz, Maria Fladowa, Jan Szczupak, Krystyna Kowalska, Marian Dudziński, Bronisława Szypułowska, Leokadia Kuczyńska, Irena Skierska, Maria Walczak, Józefa Szynkiewicz.
Jakub Moszkin wymienia także następujące osoby: Jana Pirczewskiego, Stefana Lipińskiego, Jana Muchewicza, Maślaka, Ludwiczaka i Romeckiego — byłych jeńców wojennych oraz Polaków oznaczonych literą „P”, wcześniej zatrudnionych w zakładzie.
Dziś trudno wymienić nazwiska wszystkich osób, których losy związały się z Fabryką Pługów w pierwszych latach po II wojnie światowej.
Pracownicy Fabryki Pługów na fotografii z 1954 roku
Wśród materiałów archiwalnych zachowanych z pierwszych powojennych lat działalności Fabryki Pługów w Barlinku znajduje się fotografia pracowników zakładu wykonana w 1954 roku. Poniżej prezentowana przeze mnie w publikacji z 2016r.
Fotografia ta jest jedną z najczęściej prezentowanych przez pasjonatów historii zakładu. Przedstawia tylko pracowników oddziału Odlewni, którzy zostali zebrani na skarpie koło tego wydziału.
Publikowałam ją dwukrotnie w książkach „Historia Zakładu z Doliny Płoni” z 2013 roku oraz w „Historia Zakładu z Doliny Płoni. Pionierzy” z 2016 roku.
Została także zamieszczona w 2020 roku w opracowaniu A. Mrowińskiego, opublikowanym na portalu Barlinek24, w artykule zatytułowanym „Zakład z Doliny Płoni — powojenne lata dawnej Fabryki Pługów (5)”.
Dlaczego ponownie wracam do tej fotografii? Powodem są rozbieżności między opisami osób przedstawionych na zdjęciu we wszystkich przytoczonych publikacjach.
Który z opisów jest prawidłowy? Analiza wszystkich wersji wskazuje, że żadna z nich nie jest w pełni poprawna.
Na zdjęciu widoczne są 22 osoby. W opisie fotografii opublikowanym przez A. Mrowińskiego w 2020 roku wymieniono 21 osób; opis ten jest identyczny z zamieszczonym w mojej publikacji z 2013 roku. Natomiast w publikacji z 2016 roku wymieniłam 22 osoby.
W każdym przypadku brakuje jednak jednoznacznego przyporządkowania nazwisk osobom widocznym na fotografii, co uniemożliwia ich pewną identyfikację.
Próba ustalenia prawidłowego opisu zdjęcia z 1954 roku
Jednoznaczne wskazanie konkretnych osób na fotografii jest możliwe, chociaż trudne. Szacunek dla pamięci o pionierach nakazuje by skorygować opis zdjęcia aby spełniał wymogi rzetelności. W tym celu ponownie zamieszczam fotografię z 1954 roku, ale z zamieszczoną na niej numeracją poszczególnych osób.
Zgodnie z umieszczoną na zdjęciu numeracją są na nim następujące osoby:
- 1. Mieczysław Zommer
- 2. Kazimierz Ossowicz?
- 3. Dogoda Józef
- 4. Tadeusz Ziemlecki
- 5. Stefania Zielińska
- 6. Jan Kustorz
- 7. Józef Orchowski
- 8. Feliks Bukalski
- 9. Tadeusz Mrowiński
- 10. Wiktor Fabych
- 11. Antoni Stępkowski
- 12. Konrad Pepliński
- 13. Piotr Skrobek
- 14. Bruno Mączka
- 15. Jadwiga Łuczyńska
- 16. Edward Groszewski
- 17. Stanisław Andryka
- 18. Kazimiera Szymańska
- 19. Jan Zych
- 20. Bolesław Walczyk
- 21. Teresa Szmania
- 22. Józef Ciepłowski
Tylko czy ten opis jest całkowicie poprawny? Opis zdjęcia będzie na bieżąco aktualizowany w miarę pozyskiwania wiarygodnych informacji. Na czarno zaznaczone osoby których identyfikacja jest pewna.
Podsumowanie– pracownicy Fabryki Pługów
Ustalenie pełnej i bezbłędnej listy osób widocznych na fotografii z 1954 roku wymaga dalszego porównywania źródeł, opisów i zachowanych zdjęć pracowników. Niniejsze opracowanie jest próbą uporządkowania dostępnych informacji oraz wskazania rozbieżności, które nadal wymagają wyjaśnienia. Każde wiarygodne wspomnienie, dokument lub rozpoznanie osoby może pomóc uzupełnić historię Fabryki Pługów w Barlinku i zachować pamięć o ludziach, którzy ją tworzyli
Bibliografia:
- Dzierbunowicz E., 2013, Historia Zakładu z Doliny Płoni
- Dzierbunowicz E., Rewers S. 2016, Historia Zakładu z Doliny Płoni,
- Mrowiński A., 2020, ZAKŁAD Z DOLINY PŁONI – Powojenne lata dawnej fabryki pługów (cz. 5), https://barlinek24.pl/historia-barlinka/12142-zaklad-z-doliny-ploni-powojenne-lata-dawnej-fabryki-plugow-cz-5.html
- Muzeum Regionalne w Barlinku
- Moszkin J., 1976, Wspomnienia pracownika ZUO Bomet 1946-1976,