Pierwszy po wojnie ślub w Barlinku miał miejsce w niecodziennych okolicznościach. Wiosną 1945 roku Barlinek dopiero podnosił się z wojennego chaosu. Choć akt kapitulacji Niemiec podpisano 9 maja, wojska radzieckie zajęły Pomorze Zachodnie już pod koniec stycznia i w lutym. Do Barlinka wkroczyły 31 stycznia 1945 roku.
Wkrótce zaczęli przybywać tu pierwsi polscy osadnicy z centralnych regionów kraju, a także ludzie uwolnieni ze stalagów, obozów koncentracyjnych i pracy przymusowej na rzecz Trzeciej Rzeszy. W mieście, które jeszcze niedawno należało do Niemiec, rodziła się nowa społeczność.
Od lutego 1945 roku działała w Barlinku radziecka Komendantura Wojenna. 15 marca komendant wojenny, kpt. Zajkin, zdecydował o utworzeniu polskiego Zarządu Miasta. Burmistrzem został Franciszek Bieda, a funkcję wiceburmistrza objął Zygmunt Baumann.
Wśród pierwszych piętnastu pracowników barlineckiego magistratu znaleźli się Felicjan Dolny i Irena Jokiel. W niespokojnym czasie, gdy niemal wszystko trzeba było budować od początku, połączyło ich uczucie.
20 maja 1945 roku stanęli przed ołtarzem, stając się pierwszą polską parą, która wzięła ślub w powojennym Barlinku. Ich historia jest nie tylko opowieścią o miłości, lecz także świadectwem narodzin polskiego życia w mieście.
Pierwszy ślub w Barlinku – Kim byli małżonkowie w Barlinku?
Kim był Felicjan Dolny?
Felicjan Dolny, syn Ludwika (1888–1955) i Gertrudy z domu Perskiej (1896–1954), urodził się 28 października 1916 roku w Berlinie. Był młodszym bratem Czesława Dolnego.
Po ukończeniu w Poznaniu siedmioletniej szkoły powszechnej i dwuletniej zawodowej szkoły mechanicznej odbył praktykę w znanej firmie jubilerskiej „Kruk” w Poznaniu, zdobywając specjalizację zegarmistrzowską [APP, sygn. 3/474/0/19.3/14359; Rowińska, 2018].
We wrześniu 1939 roku został powołany do wojska i wziął udział w wojnie obronnej Polski. 20 września 1939 roku, jako strzelec 3. Pułku Lotniczego, dostał się najpierw do niewoli radzieckiej, a następnie — w wyniku wymiany jeńców między ZSRR a III Rzeszą — został wysłany do Oflagu II D Gross Born, gdzie otrzymał numer jeniecki 2732. Do tego samego obozu trafił także Jan Tomaszewski, kolega jego brata Czesława [straty.pl].
W styczniu 1940 roku Felicjan Dolny został zwolniony z obozu i skierowany do Urzędu Pracy w Gorzowie, uzyskując status robotnika cywilnego. Jako robotnik przymusowy III Rzeszy trafił do zakładu zegarmistrzowskiego Carla Neumanna w Berlinchen. Jan Tomaszewski wspominał: „Felicjana Dolnego kupił zegarmistrz Neumann, który miał sklep naprawy zegarów przy Rynku. Z wymienionym przeszedłem cały szlak od 3 Pułku Lotniczego z Ławicy i miałem z nim kontakt do końca wojny” [Tomaszewski, 1980].
Kim była Irena Jokiel?
Irena Jokiel, córka Antoniego i Pauliny z domu Cierpik, urodziła się 18 września 1920 roku w Baranowie koło Kępna. Od 2 lipca 1940 roku pracowała w Stargardzie jako pomoc domowa. W Barlinku odwiedzała Zofię Baumann, pochodzącą również z Kępna znajomą swojej siostry i żonę Zygmunta Baumanna.
Felicjan Dolny przyjaźnił się z Zygmuntem Baumannem. Wraz z nim i Janem Tomaszewskim dzielił doświadczenia służby wojskowej, wojennej tułaczki i niewoli. To właśnie w domu Baumannów poznał Irenę.
Po zajęciu Stargardu przez wojska radzieckie Irena Jokiel przyjechała do Barlinka. 15 marca 1945 roku, wraz z Zygmuntem Baumannem, jego żoną Zofią, Franciszkiem Dolnym i Franciszkiem Biedą, weszła w skład pierwszego polskiego Zarządu Miasta Barlinka, powołanego przez radziecką Komendanturę Wojenną. Felicjan Dolny pełnił w nim funkcję instruktora komunalno-gospodarczego, a następnie referenta przemysłowego. Irena Jokiel i Zofia Baumannowa zostały zatrudnione w referacie pracy i aprowizacji [APSS, sygn. 68/11/0/1.1/7].
Irena Jokiel pracowała w Zarządzie Miasta krótko — do 30 kwietnia 1945 roku. Felicjan Dolny pełnił swoją funkcję do stycznia 1946 roku. Gdzie mieszkali, gdy brali ślub nie ustaliłam.
Ślub kościelny Ireny Jokiel i Felicjana Dolnego
Ślub kościelny Felicjana Dolnego i Ireny Jokiel odbył się zaledwie kilka miesięcy po zakończeniu walk o miasto, w czasie gdy polska administracja i życie religijne dopiero się w Barlinku organizowały.
Ceremonia odbyła się w niedzielę w dniu 20 maja 1945 roku (Zielone świątki) w kościele św. Piotra w Barlinku — pod taką nazwą świątynię zapisano w akcie ślubu. Małżeństwa udzielił niemiecki ksiądz Edmund Helewski.
Najprawdopodobniej chodziło o niewielki kościół przy ówczesnej ul. Jasnej, dziś noszącej nazwę ul. św. Bonifacego [Rowińska, 2018]. Kościół ewangelicki nie był jeszcze wówczas przejęty przez polską administrację kościelną na potrzeby kultu rzymskokatolickiego, a w Barlinku nie było polskich księży.
Świadectwo zaślubin zostało wpisane przez ks. Helewskiego do księgi parafii Świętej Rodziny w Chrapowie pod numerem 1/1945.
Świadkami byli członkowie pierwszego powojennego Zarządu Miasta Barlinka: Franciszek Bieda i Zygmunt Baumann.
Irena Jokiel i Felicjan Dolny byli pierwszymi małżonkami po II wojnie światowej nie tylko w Barlinku, lecz także w Obwodzie Myśliborskim. Potwierdzający to akt ślubu udostępniła ich córka, Alicja Rowińska, podczas rozmowy przeprowadzonej w jej domu w podpoznańskiej miejscowości Rokietnica.
Ślub cywilny Ireny Jokiel i Felicjana Dolnego
Niewiele ponad miesiąc później, również w niedzielę w dniu 24 czerwca 1945 roku, Irena i Felicjan zawarli ślub cywilny w Urzędzie Stanu Cywilnego w Barlinku.
Akt ślubu otrzymał numer 1 [Archiwum Miasta Barlinka; Niećko, 1945–1985; Rowińska, 2019].
O randze wydarzenia świadczył dobór świadków: Witolda Sankowskiego, zastępcy Pełnomocnika Rządu RP na Obwód Myślibórz, oraz Zygmunta Baumanna, wiceburmistrza Barlinka.
Małżeństwa udzielił burmistrz Barlinka Franciszek Bieda.
Pełnomocnik Rządu RP na Obwód Myślibórz, Stanisław Schiller, podarował młodej parze obraz Amora z następującą dedykacją:
„Pierwszej Młodej Parze na wyzwolonych Ziemiach Polskich w imieniu swoim i całej Polonii – serdeczne Szczęść Boże!
Pełnomocnik Rządu RP na obwód Myśliborski, Stanisław Schiller”. [Rowińska, 2018].
Obraz ten znajduje się w posiadaniu córki Felicjana Dolnego, A. Rowińskiej.
Oprócz obrazu nowożeńcy otrzymali także zabytkowy zegar ścienny. Brak dedykacji nie pozwala jednak ustalić, kto był jego ofiarodawcą.
W chwili ślubu Felicjan Dolny miał 29 lat, a Irena Jokiel — 25.
Zamieszkali przy ul. Mickiewicza 3 w Barlinku, gdzie Felicjan prowadził zakład świadczący usługi zegarmistrzowskie, jubilerskie i złotnicze.
Felicjan Dolny w Barlinku
Felicjan Dolny należał do osób aktywnie uczestniczących w organizowaniu powojennego życia Barlinka. 23 czerwca 1945 roku, jako jeden z pierwszych pionierów, objął warsztat mechaniczno-tokarski przy ul. Friedebergweg. 9 grudnia 1945 roku Felicjan — jako bezpartyjny — został wybrany do Tymczasowej Rady Doradczej burmistrza, kpt. Konstantego Supińskiego. W lutym 1946 roku zakład był już zarejestrowany jako Warsztat Mechaniczno-Precyzyjny przy ul. Mickiewicza 3.
W 1946 roku Felicjan został powołany do Zarządu Cechu Rzemieślników w Myśliborzu.
W latach 1946–1948 Felicjan Dolny wykładał technologię i rysunek zawodowy w nowo powstałym Gimnazjum Handlowym w Barlinku [Frańczak, 1966].
Wyjazd do Poznania
Jesienią 1950 roku Felicjan i Irena Dolni opuścili Barlinek i przenieśli się do Poznania. Według rodzinnej relacji decyzja ta miała związek z prześladowaniami ze strony Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego.
Po wyjeździe z Barlinka Felicjan Dolny pracował jako nauczyciel rysunku technicznego w Technikum Mechanicznym przy ul. Inżynierskiej w Poznaniu. Rozpoczął także studia na Wydziale Mechanicznym Politechniki Poznańskiej, których nie ukończył z powodu zachorowania na gruźlicę.
Następnie Felicjan zatrudnił się w firmie jubilerskiej „Jubiler”. Początkowo pracował jako zegarmistrz i konstruktor maszyn do obróbki wyrobów jubilerskich, a później jako kierownik sklepów. Pozostał tam do 1967 roku. W 1968 roku otworzył zakład rzemieślniczy w Poznaniu przy ul. Sowińskiego, został członkiem spółdzielni złotników i pracował do połowy lat siedemdziesiątych [Rowińska, 2018].
Seryjna produkcja srebrnych wyrobów jubilerskich poprawiła sytuację finansową rodziny.
Irena Dolna z domu Jokiel – dalsze losy
W Barlinku urodziło się troje dzieci Ireny i Felicjana. Wojciech przyszedł na świat 23 listopada 1945 roku, lecz zmarł trzy dni później i został pochowany w Barlinku. Michał Ludwik urodził się 6 lipca 1947 roku, a zmarł 23 maja 2018 roku w Poznaniu. Córka Alicja Rowińska urodziła się 13 marca 1950 roku i zamieszkała w Rokietnicy koło Poznania.
Ich czwarte dziecko, córka Małgorzata Irena, urodziło się w Poznaniu 20 maja 1953 roku — dokładnie osiem lat po ślubie kościelnym rodziców.
Zakończenie
Felicjan Dolny zmarł 17 stycznia 1981 roku, w wieku 65 lat. Został pochowany na Cmentarzu Chrobrego w Poznaniu.
Irena Dolna z domu Jokiel zmarła 5 lutego 2003 roku w Poznaniu, w wieku 82 lat. Spoczęła u boku męża — kwatera P, rząd 3, miejsce 12.
Odnalezienie grobu małżonków w Poznaniu pozwoliło mi nawiązać kontakt z ich córką, Alicją Rowińską z domu Dolną. Serdecznie dziękuję jej za pomoc w zgromadzeniu materiałów dotyczących rodziców i pionierów Barlinka.
Historia Ireny i Felicjana zaczęła się w mieście naznaczonym wojną, pośród niepewności i odbudowy. Ich dwa akty małżeństwa, oba oznaczone numerem jeden, stały się czymś więcej niż urzędowym zapisem: symbolicznym śladem powrotu zwyczajnego życia. Za datami, dokumentami i nazwiskami kryje się opowieść o dwojgu ludzi, którzy w chwili, gdy wszystko trzeba było zaczynać od nowa, postanowili zacząć razem.
Dzieci Ireny i Felicjana Dolnych z powodzeniem kontynuują jego pasję jubilerską.
Bibliografia:
- APP, sygn. 3/474/0/19.3/14359
- Rowińska, 2018, Rozmowa z córką Ireny i Felicjana Dolnych w Rokietnicy.
- Frańczak, 1966
- Archiwum Miasta Barlinka,
- Niećko, 1945–1985, Akta Małżeństwa,
- Tomaszewski, 1980
- straty.pl
- Dzierbunowicz E., Rewers S., Przybylski G., 2019, Śladami pionierów Barlinka
- Jensen Damonds, https://jansendiamonds.com/pl/content/57-nasza-historia, dostęp: 23.09.2026