Początki MO w Barlinku
Początek funkcjonowania polskiego posterunku MO w Barlinku to wiosna 1945r. Barlinek stał wówczas u progu nowej epoki. Wojna wprawdzie odsuwała się na zachód, lecz w mieście nadal panowały niepewność, prowizoryczność i zamęt. Wśród zniszczonych ulic, opuszczonych domów i przemieszczających się ludzi rodziła się polska administracja, która musiała niemal od podstaw przywrócić porządek, zapewnić mieszkańcom żywność i bezpieczeństwo oraz uruchomić najważniejsze instytucje.
Jednym z pierwszych znaków organizowania nowej rzeczywistości było utworzenie posterunku Milicji Obywatelskiej. Jego początki nie przypominały jednak sprawnie działającego urzędu: brakowało ludzi, wyposażenia i stałej siedziby, a granice między wojennym chaosem a pokojową codziennością pozostawały jeszcze nieostre. Niniejszy tekst opowiada o osobach, które w tych trudnych warunkach tworzyły barlinecką milicję — o jej pierwszych komendantach, funkcjonariuszach i miejscach, w których pełnili służbę.
Siedziba MO w Barlinku w pierwszych latach po II wojnie światowej
Pierwsi funkcjonariusze MO zostali skoszarowani w budynku przy ul. 1 Maja 23A — naprzeciw siedziby Zarządu Miejskiego w Barlinku i nieopodal sowieckiej Komendantury Wojennej. Część z nich mieszkała również przy ul. Tunelowej 28.
„…Idąc w stronę dworca autobusowego dawną ulicą Zwycięstwa, obecną ul. 1 Maja, pod numerem 23 rozpoznałem dawną siedzibę naszego posterunku MO — zieloną willę z kolumnami. Niżej, pod numerem 23A, mieściły się nasze kwatery” — wspominał Dionizy Zambrzycki, były zastępca komendanta MO w Barlinku. [Zambrzycki, 1989].
Janusz Kaftański vel Jan Downar, drugi Komendant posterunku MO w Barlinku urzędował przy ul. 1 Maja 18.
Na początku 1946 r. siedzibę posterunku MO w Barlinku przeniesiono do gmachu dawnego sądu przy ul. Sądowej. [APSS, sygn. 68/11/0/1.3/50].
Kim był porucznik Leon Leblanc?
Za postacią tajemniczego polskiego porucznika, który organizował struktury MO na Pomorzu Zachodnim, krył się Leon Leblanc. Jego nazwisko przywołał we wspomnieniach Maksymilian Dykier, wyjaśniając zarazem, co skłoniło całą grupę do spontanicznej decyzji przybycia do Barlinka by pełnić służbę w MO. Także Franciszek Bieda, w sprawozdaniu z działalności Zarządu Miasta, wskazał porucznika Leblanca jako długo wyczekiwanego, pierwszego wysłannika polskiego rządu. [APS, sygn. 65/317/0/6.3/1805]. To właśnie dzięki jego propozycji byli jeńcy Stalagu III B w Fürstenbergu uniknęli kolejnych robót przymusowych — tym razem na rzecz wojsk sowieckich. [IPN Sz 025/1789].
Tylko kim był Leon Leblanc? Nie udało mi się natknąć na informacje o tym poruczniku w żadnych archiwach. Ale taka sytuacja skłania do poszukiwań, o czym będzie mowa w następnym wpisie.
Pierwsi funkcjonariusze MO w Barlinku
Posterunek MO w Barlinku powstał jeszcze przed przybyciem grup operacyjnych do Obwodu Myśliborskiego — już 17 kwietnia 1945 r.
Pierwszy skład posterunku MO tworzyli ludzie, których wojna rzuciła w te strony. Byli wśród nich dwaj robotnicy przymusowi III Rzeszy, zatrudnieni podczas wojny w barlineckiej fabryce Hagemanna — Antoni Lenart i Maksymilian Wiśniewski — oraz byli jeńcy Stalagu III B w Fürstenbergu. Ci ostatni, skierowani do pracy przymusowej w Wolterdorf w powiecie Konigsberg, to: Maksymilian Dykier, Walenty Kunikowski, Jan Świątek, Roman Tomkowiak, Stanisław Jędrzejczak, Wojciech Bąkowski i Władysław Szak. Komendantem posterunku został Antoni Lenart, a jego zastępcą — znający miasto Maksymilian Wiśniewski. Funkcję sekretarza powierzono Maksymilianowi Dykierowi, sprawy gospodarcze Walentemu Kunikowskiemu, natomiast Jan Świątek i Roman Tomkowiak pełnili służbę jako milicjanci. [Świątek, 1984; Katalog funkcjonariuszy]. Dwa dni później, 19 kwietnia 1945 r., do obsady posterunku MO w Berlinchen dołączył Józef Połtyn.
Wkrótce szeregi posterunku zasilili kolejni funkcjonariusze: Jan Downar vel Janusz Kaftański, Kazimierz Jankowski, Mieczysław Szczepański, Michał Zając, Dionizy Zambrzycki, Jan Rogowski, Leon Gos, Franciszek Doskonały, Marian Józef Krajewski, Leon Dogoda, Stanisław Domalewski, Stanisław Jędrzejczak, Władysław Kubas, Juszczak Józef oraz Adam Awęcki.
Według katalogu funkcjonariuszy” IPN na posterunku MO w Barlinku w latach 1945 -1950 pracowali ponadto: Edward Głuszczyk, Stefan Kuzia, Piotr Nowak, Bolesław Nowopolski, Mieczysław Pawlak, Wenanty Ryba, Bolesław Szczodrowski, Józef Owczarz, Antoni Pinda, Marian Prodanowski, Tadeusz Śliwiński, Władysław Wacinowski, Franciszek Włoszyński, Marian Woźniak, Michał Zając.
Z raportu sytuacyjnego inspektora Stefana Kosiora, obejmującego dni 24–27 lipca 1945 r., wynika, że w tym miesiącu w Barlinku służyło już dwudziestu milicjantów. [APS, sygn. 65/317/0/5/891; APS, sygn. 65/317/0/3.2/739].
Codzienna służba daleka była od rutyny. Jan Świątek pisał: „Do moich obowiązków należało między innymi pilnowanie wydawania jedzenia z piekarni i mleczarni. Oprócz tego musieliśmy eskortować pocztę z Choszczna i do Choszczna, a gdy zaczęły się wywózki Niemców — eskortować ich do Myśliborza”.
Wykaz pierwszych komendantów posterunku MO w Barlinku
| LP. | Imię i nazwisko | Mianowanie | Odwołanie |
| Antoni Lenart | 17.04.1945 | Lipiec 1945 | |
| 2. | Janusz Kaftański vel Jan Downar | Lipiec 1945 | Listopad 1945 |
| 3. | Mieczysław Szczepański | Listopad 1945 | 27.02.1946 |
| 4. | Józef Jędrzejczak | luty 1946 | 23.12.1946 |
| 5. | Kazimierz Jankowski | Grudzień 1946 | styczeń 1947 |
| 6. | Franciszek Mazan | styczeń 1947 | marzec 1947 |
| 7. | Franciszek Ciesielski | 30.04.1947 | 31.05.1947 |
| 8. | Władysław Tomicki | czerwiec 1947 | lipiec 1947 |
| 9. | Stanisław Skoczek | sierpień 1947 | 30.11.1947 |
| 10. | Wacław Buczel | 01.12.1947 | 03.06.1948 |
| 11. | Ferdynand Franciszek Bałys | 09.06.1948 | 31.10.1949 |
| 12. | Stnisław Błaszków | 04.11.1949 | 30.04.1951 |
| 13. | Edward Hertel | 01.05.1951 | 30.10.1951 |
Wykaz pierwszych zastępców komendanta posterunku MO w Barlinku
| LP. | Imię i nazwisko | Mianowanie | Odwołanie |
| Maksymilian Wiśniewski | 17.04.1945 | 14.05.1945 | |
| 2. | Ignacy Piasecki | 15.05.1945 | 25.10.1945 |
| 3. | Dionizy Zambrzycki | 25.10.1945 | 13.03.1946 |
Galeria pierwszych komendantów, zastępców komendanta i funkcjonariuszy MO w Barlinku
Zakończenie
Dzieje pierwszych komendantów i milicjantów MO w Barlinku są zarazem fragmentem historii miasta budzącego się do życia po wojennej katastrofie. Posterunek tworzono w pośpiechu, pośród niepewności, prowizorycznych kwater i nieustannie zmieniającej się rzeczywistości. Ludzie, których jeszcze niedawno łączyło doświadczenie przymusowej pracy, niewoli i tułaczki, niemal z dnia na dzień stanęli przed zadaniem strzeżenia porządku oraz uczestniczenia w organizowaniu polskiej administracji.
Nazwiska zachowane w raportach, wspomnieniach i wykazach nie są więc jedynie pozycjami w urzędowych tabelach. Za każdym z nich kryje się osobny los wpisany w czas przełomu — trudny, pełen sprzeczności i daleki od jednoznacznych ocen. Przywracając pamięć o tych ludziach i miejscach, odtwarzamy zarazem jeden z pierwszych rozdziałów powojennego Barlinka: opowieść o mieście, które wśród ruin dawnego świata zaczynało budować swoją nową codzienność.
Bibliografia:
- APS, sygn. 65/317/0/3.2/739.
- APS, sygn. 65/317/0/5/891;
- APS, sygn. 65/317/0/6.3/1805
- APSS, sygn. 68/11/0/1.3/50
- Dzierbunowicz E., Rewers S., Przybylski G., 2019, Śladami ponierów Barlinka.
- IPN Sz 025/1789
- Katalog funkcjonariuszy
- Świątek, 1984
- Zambrzycki, 1989, List do Komendanta posterunku MO w Barlinku.
Wpisy powiązane:
Linki:
- https://barlinek24.pl/historia-barlinka/3613-historia-barlinka-1945-rok-po-wyzwoleniu-cz-iii.html
- Tajemniczy porucznik Leon Leblanc