Lucjan Wittenberg. W 1942 roku zniknął bez śladu. Ponad osiemdziesiąt lat później jego wnuczka natrafiła na nazwisko dziadka we wpisie na moim blogu. Tak rozpoczęło się odkrywanie niezwykłej historii jednego z pionierów powojennego magistratu.
Nieoczekiwany skutek artykułu o siedzibie Urzędu Miasta Barlinka
Publikując artykuł o siedzibie Urzędu Miasta Barlinka, nie przypuszczałam, jak wielkie znaczenie będzie miała krótka wzmianka zamieszczona na jego końcu – wykaz pracowników magistratu z okresu przeprowadzki urzędu.
Badania nad powojenną historią Barlinka z lat 1945–1955 wciąż przynoszą odkrycia, które potrafią odmienić losy całych rodzin. Podczas kwerend w Archiwum Państwowym w Stargardzie i w zbiorach Muzeum Regionalnego w Barlinku natrafiłam na nazwisko, które stało się kluczem do rozwiązania rodzinnej tajemnicy sprzed ponad osiemdziesięciu lat. Był to Lucjan Wittenberg – od października 1946 roku kancelista Urzędu Miejskiego, później pracownik Gazowni Miejskiej, a także sekretarz Ochotniczej Straży Pożarnej w Barlinku.
Na mój artykuł natrafiła wnuczka Lucjana Wittenberga. Skontaktowała się ze mną z prośbą o wyjaśnienie, czy odnaleziony w dokumentach mężczyzna mógł być jej zaginionym dziadkiem.
Przez trzy pokolenia rodzina szukała męża, ojca i dziadka. Żona Lucjana, Józefa z domu Gogol, bezskutecznie zwracała się o pomoc do Polskiego Czerwonego Krzyża. Była przekonana, że jej mąż zaginął bezpowrotnie w wojennej zawierusze w 1942 roku. Informacji wśród rodziny poszukiwał jej syn Witold. Po jego śmierci nadziei nie straciła wnuczka Ola, która pragnęła odnaleźć grób dziadka.
Napisała do mnie, pytając, czy mogłabym dokładniej zbadać tę historię. Zbieżność imienia i nazwiska była uderzająca, a rodzina nadal nie miała żadnych wiadomości o losie Lucjana. Ola chciała spełnić ostatnie życzenie ojca i odnaleźć miejsce pochówku swojego dziadka.
Lucjan Wittenberg- rodzinne informacje
Z informacji przekazanych przez wnuczkę wynikało, że Lucjan Emil Wittenberg urodził się 13 marca 1908 roku w Gostyninie, w województwie mazowieckim. Był synem Edwarda Wittenberga i Matyldy Filipiny z domu Bohm oraz wyznawcą ewangelicyzmu. W 1919 roku, gdy miał jedenaście lat, zmarł jego ojciec. Matylda Filipina, urodzona 23 września 1871 roku, zmarła prawdopodobnie w latach 1934–1936.
27 lipca 1936 roku w Iwaniskach, w województwie świętokrzyskim, urodził się pierwszy syn Lucjana i Józefy z domu Gogol – Witold (1936–2015).
2 stycznia 1937 roku Lucjan i Józefa zawarli ślub kościelny. Lucjan w chwili zawarcia związku małżeńskiego miał 29 lat, a panna młoda 23 lata.
Rok później, w Rawie Mazowieckiej, przyszła na świat ich córka Bronisława (1938–1996).
Lucjan był z zawodu masarzem, lecz nie pracował w swoim fachu. Zajmował się między innymi pisaniem podań.
W 1942 roku Lucjan wyjechał na roboty przymusowe do Niemiec. Taki rok wpisano w 1945 roku do aktu urodzenia jego syna Witolda. W chwili wyjazdu ojca Witold miał sześć lat, a Bronisława cztery.
Od tego momentu wszelki ślad po Lucjanie Wittenbergu zaginął.
Po wojnie Józefa szukała męża za pośrednictwem Polskiego Czerwonego Krzyża, jednak bez rezultatu.
W 1946 roku przeprowadziła się z dziećmi do Tomaszowa Mazowieckiego. Nigdy ponownie nie wyszła za mąż, a w jej akcie zgonu zapisano, że była wdową.
Zmarła w 1976 roku, w wieku 62 lat, nie poznawszy prawdy o losie męża.
Lucjan Wittenberg – zaginiony podczas wojny – odnaleziony w Barlinku
Wyniki kwerendy, które przeprowadziłam po zapytaniu wnuczki Lucjana Wittenberga przyniosły przełom.
Akta Archiwum Państwowego w Stargardzie, Zarząd Miasta Barlinka i powiatowa Rada Narodowa, zawierają dokumenty Urzędu Miasta Barlinka według których w dniu 1 października 1946 roku na stanowisku kancelisty zatrudniono Lucjana Wittenberga, urodzonego 13 lutego 1908 roku w Gostyninie, syna Edwarda i Matyldy Bohm. Następnie pracował w Gazowni Miejskiej w Barlinku jako referent ds. gazownictwa.
Lucjan Wittenberg mieszkał w Barlinku przy ulicy Gorzowskiej 58a. W chwili osiedlenia się w Barlinku miał 38 lat.
Jako przedwojenny adres podawał ulicę Nowogrodzką 29 w Warszawie. W dokumentach pojawia się również nazwa firmy Fema Zachewicz. Według informacji archiwalnych była to firma zajmująca się handlem.
Deklarował wykształcenie średnie. Jako dotychczasowy zawód wskazywał kupca, a jako specjalność w zakresie samorządu terytorialnego – księgowość.
Z Niemiec do Polski wrócił w 1946 roku.
W Zarządzie Miasta Barlinka pracował do 1948 roku; w późniejszych wykazach jego nazwisko już nie występuje. W aktach osobowych podał, że jest wdowcem. Deklarował przynależność do SD.
Materiały zgromadzone wcześniej podczas pracy nad książką „Śladami pionierów Barlinka” potwierdzają ponadto, że był pierwszym sekretarzem Ochotniczej Straży Pożarnej w Barlinku.
Najprawdopodobniej znajduje się na zachowanych fotografiach barlineckiej OSP, lecz dotąd nie udało mi się go na nich rozpoznać.
W bazie „straty” zawierającej wykaz osób prześladowanych w czasie II wojny światowej Lucjan Wittenberg nie jest wykazany.
Podsumowanie
Nie spodziewałam się, że poszukiwania doprowadzą do takiego odkrycia.
Prawda okazała się zupełnie inna, niż przez dziesięciolecia sądziła rodzina. Lucjan Wittenberg przeżył wojnę, trafił na Pomorze Zachodnie i jako jeden z pionierów współtworzył administrację oraz system bezpieczeństwa w zrujnowanym Barlinku.
Reakcja jego wnuczki była pełna wzruszenia:
„Jestem w ogromnym szoku i tak bardzo szczęśliwa. Pani praca przynosi tak wielkie owoce. Żałuję tylko, że mój tata tego nie dożył”.
Odkrycie odpowiedziało na jedno pytanie, lecz otworzyło kolejne:
Dlaczego Lucjan Wittenberg nie wrócił do rodziny po wojnie?
Dlaczego PCK nie potrafił odszukać osoby, która przekraczała granicę Polski w 1946 roku a potem przez kilka lat była urzędnikiem państwowym?
Co stało się z Lucjanem po 1948 roku?
Gdzie później mieszkał?
Gdzie został pochowany?
Rodzina wciąż czeka na odpowiedzi. Chce odnależć jego ostatnie miejsce spoczynku.
Zwracam się więc do najstarszych mieszkańców Barlinka oraz potomków pierwszych pionierów: czy w Państwa rodzinnych wspomnieniach, albumach lub dokumentach zachował się jakikolwiek ślad po Lucjanie Wittenbergu? Każda, nawet najdrobniejsza informacja może pomóc dopisać ostatni rozdział tej niezwykłej historii.
Bibliografia:
- APSS, sygn. 68/11/0/1.1/7
- APSS, sygn. 68/42/0/1.1/1
- Korespondencja z A.Wittenberg, 2026
Patrz też: Lucjan Wittenberg – Saga rodu z Gostynina