Czesław Urbański był burmistrzem Barlinka po II wojnie światowej w latach 1948–1949. Jego szczegółowe dane osobowe pozyskałam z zasobów Archiwum Państwowego, a także z portali genealogicznych AncientFaces i MyHeritage.
Jak się jednak okazało, suche dane archiwalne były zaledwie wierzchołkiem góry lodowej. Historia burmistrza Czesława Urbańskiego należy bowiem do jednej z najbardziej poplątanych, a zarazem dramatycznych opowieści w całym powojennym Barlinku.
Urzędowy paradoks losu
Przez długie lata w barlineckim Urzędzie Stanu Cywilnego (USC) mieszkańcy codziennie załatwiali formalności, które definiują ludzkie życie – rejestrowali narodziny dzieci, zawierali związki małżeńskie, odbierali akty zgonu. Mało który z petentów, stojąc przed biurkiem pracującej tam urzędniczki, miał świadomość, że ta spokojna kobieta nosi w sobie sekret niezwykle bolesnej i skomplikowanej historii rodzinnej powojennego Barlinka. Historię swojego rodzonego ojca, dawnego burmistrza miasta.
Los bywa przewrotny i ironiczny. Kobieta, która na co dzień pieczętowała formalny ład i porządek barlineckich rodzin, sama była dzieckiem zrodzonym z wojennego chaosu, tajemnicy i głębokiego rozdarcia.
Rozmowa, którą udało mi się przeprowadzić z nią w 2017 roku, pozwoliła rzucić nowe światło na trudne wspomnienia związane z byłym włodarzem Barlinka. Dzięki jej relacji udało się odtworzyć losy człowieka, przed którym powojenna rzeczywistość postawiła niemożliwy wybór.
Tą osobą była Jadwiga Teresa Niećko z domu Łężak, córka Czesława Urbańskiego i Genowefy Łężak, urodzona 11 sierpnia 1946 roku w Niemczech.
Po przejściu na emeryturę dała się poznać jako zaangażowana działaczka społeczna z Barlinka, przez wiele lat pełniąc funkcję przewodniczącej Klubu Seniora „Złota Strzecha”. Angażowała się w lokalne życie publiczne, przewodnicząc m.in. Obwodowej Komisji Wyborczej.
W uznaniu zasług dla rozwoju regionu została w 2010 roku odznaczona Złotą Odznaką Honorową Gryfa Zachodniopomorskiego. Z okresu jej pracy w Urzędzie Miasta pozostał przepiękny album upamiętniający udzielone przez nią śluby.
Zestawiając zdjęcia Jadwigi Niecko z archiwalnym portretem Czesława Urbańskiego, trudno nie zauważyć uderzającego podobieństwa w rysach twarzy. Choć powojenne losy i dramatyczne decyzje na zawsze podzieliły tę rodzinę, natura zapisała ich więź w sposób niepodważalny. To niezwykły, wizualny dowód na ciągłość pokoleń, którego nie zdołały zatrzeć ani wojenna zawierucha, ani lata rozłąki.
Czesław Urbański – nietypowe losy przedwojenne
Już sam okres przedwojenny w biografii Czesława Urbańskiego nie był typowy dla większości Polaków tamtego pokolenia. Urodził się bowiem 25 marca 1907 roku w Nowym Jorku, w dzielnicy Bronx.
Jego rodzice, Antoni i Antonia z domu Kuchcińska, pochodzili z Polski, lecz oboje osiedlili się w Stanach Zjednoczonych na stałe i tam też zmarli. Ojciec Antoni (ur. 1881 r.) zmarł w wieku 52 lat – 10 czerwca 1933 roku w Nowym Jorku. Matka (ur. 1882 r.) dożyła 75 lat i zmarła 9 maja 1957 roku w Filadelfii w stanie Pensylwania.
Niejasne pozostaje, dlaczego Czesław oraz jego o dwa lata starsza siostra Victoria jeszcze przed wybuchem II wojny światowej zdecydowali się na opuszczenie Ameryki i przyjazd do Polski. Data wyjazdu ze Stanów Zjednoczonych oraz jego bezpośrednia przyczyna nie zostały dotąd ustalone. Być może ich wyjazd był związany z Wielkim Kryzysem w USA.
Wiadomo, że Victoria po wyjściu za mąż za Włodzimierza Krzyżanowskiego zamieszkała w miejscowości Golub-Dobrzyń (województwo kujawsko-pomorskie), gdzie w 1930 roku urodziła córkę Renatę. Losy tej części rodziny okazały się jednak tragiczne i krótkie.
Victoria zmarła w 1945 roku w wieku zaledwie 40 lat. Jej córka Renata odeszła w 1949 roku jako dziewiętnastolatka, a mąż Victorii zmarł rok później, w 1950 roku, w wieku 45 lat.
Z kolei Czesław Urbański po przybyciu do kraju zamieszkał w Otwocku, gdzie pracował jako komornik sądowy [APSS, sygn. 68/3/0/1.3/50].
Tam też ożenił się z Ireną z domu Osińską (córką Antoniego i Józefy, ur. 10 listopada 1907 r.). Tuż przed wybuchem wojny, 30 maja 1939 roku, na świat przyszła ich córka Teresa Hanna (zm. 2014 r.) [AncientFaces, MyHeritage].
Według danych zawartych w dokumentach archiwalnych, Czesław Urbański posiadał wykształcenie średnie i pracował również jako pisarz sądowy [APSS, sygn. 68/3/0/1.3/50].
Czesław Urbański – wojenna klątwa i druga rodzina
We wrześniu 1939 roku Czesław Urbański wziął udział w wojnie obronnej Polski. Zgodnie z danymi zawartymi w bazie programu straty.pl, został deportowany do III Rzeszy, gdzie pracował jako robotnik przymusowy w rolnictwie w miejscowościach Hessen oraz Rottenberg nad Fuldą.
W pierwszych dniach września 1939 roku jego dom w Otwocku został zbombardowany. Do Urbańskiego dotarła wówczas tragiczna wiadomość od znajomych – był przekonany, że wszyscy domownicy, w tym jego żona i malutkie dziecko, zginęli pod gruzami [Niećko, 2017]. Odcięty od jakichkolwiek pewnych informacji z okupowanego kraju, zaczął układać swoje życie na nowo na terenie Niemiec.
W niewoli poznał Genowefę Łężak (córkę Wojciecha i Antoniny), urodzoną w 1920 roku w miejscowości Kleszczewo pow. Środa, która w lutym 1940 roku padła ofiarą łapanki i jako robotnica przymusowa pracowała w rolnictwie w okolicach Regensburga aż do 1 kwietnia 1945 roku [straty.pl].
Z tego związku 1 grudnia 1944 roku w Regensburgu urodził się syn Zygmunt [straty.pl]. Kolejne dziecko przyszło na świat już po wyzwoleniu – była to wspomniana córka Jadwiga Teresa, urodzona 11 sierpnia 1946 roku w miejscowości Georgenhausen (powiat Darmstadt-Dieburg). Na uwagę zasługuje nadanie tej córce na drugie imię imienia jego pierwszej córki, którą uważał za zmarłą.
W okresie powojennym Czesław Urbański pełnił funkcję komendanta obozu dla dipisów (DP) w miejscowości Langlau w Bawarii.
Dopiero 28 kwietnia 1947 roku Urbański wraz z Genowefą Łężak i dwójką dzieci: dwuletnim Zygmuntem i ośmiomiesięczną Jadwigą zdecydował się na powrót do Polski. Przez punkty Państwowego Urzędu Repatriacyjnego (PUR) w Katowicach oraz Czechowicach-Dziedzicach rodzina została ostatecznie skierowana do Barlinka.
10 września 1947 roku Czesław Urbański rozpoczął pracę w Zarządzie Miasta Barlinka na stanowisku rachmistrza. Rodzina otrzymała mieszkanie przy ul. Tunelowej 55.
Awans przyszedł błyskawicznie – zaledwie po dziewięciu miesiącach pracy, 10 maja 1948 roku, powołano go na urząd burmistrza Barlinka. Sam zainteresowany wspominał później w dokumentach, że „został siłą zmuszony do przyjęcia nominacji i zastał pracę z lat ubiegłych niewykonaną” [APSS, sygn. 68/11/0/2/61].
Miał wówczas 41 lat. Przez ponad rok piastował tę funkcję, starając się uporządkować zrujnowane finanse miasta. 7 lutego 1948 roku urodził się jego kolejny syn, któremu nadał imiona Czesław Romuald i zarejestrował go już oficjalnie pod swoim nazwiskiem – Urbański.
W tym czasie uczestniczył w życiu towarzyskim miasta Barlinka wraz ze swą partnerką Genowefą Łężak i ze swymi dziećmi. Fakt nadania ostatniemu synowi nazwiska ojca jest wymowny. Świadczy o tym, że poważnie traktował związek z Genowefą.
Kolonijne odkrycie, które zburzyło spokój
Nowa rodzina żyła w Barlinku spokojnie do lata 1948 roku. Wtedy wydarza się rzecz niemal nieprawdopodobna, przypominająca filmowy scenariusz.
Do Barlinka przyjeżdżają pierwsze organizowane w mieście kolonie letnie dla dzieci z okolic zniszczonej Warszawy. W gronie kolonistów znajduje się dziewięcioletnia córka Urbańskiego z pierwszego związku – Teresa Hanna Urbańska. Dziewczynka przypadkowo trafia na lokalną prasę, w której czyta artykuł o swoim ojcu, urzędującym burmistrzu Barlinka, którego cała rodzina w Otwocku od lat opłakiwała jako zaginionego lub poległego na wojnie.
W ten niebywały sposób zerwane przez wojenną zawieruchę więzi zostały nagle odnowione [Niećko, 2017]. Pierwsza żona, Irena Urbańska, natychmiast przyjeżdża w 1949 roku wraz z córką do Barlinka i domaga się swoich praw, ostatecznie wprowadzając się do męża przy ul. Lipowej 5.
Córka Teresa z dniem 1 sierpnia 1949 roku zostaje oficjalnie przeniesiona ze szkoły w Otwocku do Publicznej Szkoły Powszechnej w Barlinku, gdzie uczy się do 1952 roku [Archiwum SP nr 1].
Bolesny upadek i cena trudnego wyboru
Dramatyczna konfrontacja dwóch kobiet i dwóch życiorysów postawiła Czesława Urbańskiego pod ścianą. Ciężar podwójnego życia i potworny stres psychiczny okazały się nie do uniesienia. Choć powszechnie uważano go za człowieka niezwykle mądrego i inteligentnego, drastycznie uciekł w alkoholizm.
Od początku 1949 roku do Wydziału Powiatowego w Myśliborzu zaczęły masowo napływać na niego skargi, w których zarzucano mu zaniedbywanie pracy, brak uporządkowania finansów miasta oraz pijaństwo. W porywach alkoholowego kryzysu Urbański posunął się nawet do niewpuszczenia inspektora ze Starostwa i odmowy udostępnienia dokumentów do kontroli.
Reakcja władz była zdecydowana. 18 maja 1949 roku Miejska Rada Narodowa w Barlinku oficjalnie odwołała go z funkcji burmistrza ze względu na pijaństwo. Urząd zdał formalnie 28 maja 1949 roku.
Co ciekawe, po kilku miesiącach – z dniem 1 września 1949 roku – został ponownie zatrudniony w Urzędzie Miasta, jednak zdegradowano go do stanowiska zwykłego rachmistrza (na mocy uchwały MRN nr 30 z 1949 r.) [APSS, sygn. 68/11/0/2/61].
Z dniem 30 czerwca 1950 roku Urbański złożył podanie o zwolnienie z urzędu miasta, motywując to sytuacją rodzinną. Znalazł zatrudnienie w Powiatowej Radzie Narodowej w Myśliborzu – początkowo jako rachmistrz, a od 1 sierpnia 1950 roku objął stanowisko kierownika Referatu Finansowego [APSS, sygn. 68/8/0/1.1/20].
Jednak już na początku 1951 roku został ponownie przeniesiony do Urzędu Miasta w Barlinku na stanowisko Kierownika Działu Finansowego ze względu na swoje kwalifikacje. Pracował tam do 30.06.1955r., po czym złożył wypowiedzenie i przeniósł się do Otwocka, gdzie podjął pracę w Zakładzie Poprawczym w Otwocku na stanowisku księgowego.
Czesław Urbański: Powrót do Otwocka i dożywotni żal
Ostateczny powrót Czesława Urbańskiego do przedwojennej przeszłości nastąpił w 1955 roku, kiedy to wraz z żoną Ireną i córką Teresą opuścił region i wyjechał na stałe z powrotem do Otwocka. Rozpoczynając tam stare-nowe życie, podjął próbę wciągnięcia w nie części nowej rodziny – żona Irena oficjalnie zapraszała córkę Jadwigę ze związku z Genowefą Łężak, by ta przeniosła się do Otwocka. Prośba ta spotkała się jednak z dumną i kategoryczną odmową.
W Barlinku na gruzach wojennej relacji pozostała porzucona druga partnerka z trójką małych dzieci – bez środków, w głębokim zdezorientowaniu. Mimo ciężkiego startu, dzieci ułożyły sobie życie.
Synowie Czesława Urbańskiego zdobyli wykształcenie, aktywnie udzielali się w lokalnym sporcie i ostatecznie założyli rodziny poza Barlinkiem.
Z kolei Jadwiga Niećko (z domu Łężak) pozostała w mieście i przez lata była powszechnie szanowaną pracownicą barlineckiego Urzędu Stanu Cywilnego. Głęboki żal do ojca, który zostawił ich na rzecz przedwojennej przeszłości, towarzyszył rodzeństwu z drugiego związku do końca ich dni.
Czesław Urbański zmarł 21 grudnia 1992 roku w wieku 85 lat w Otwocku. Został pochowany na tamtejszym cmentarzu komunalnym w grobie rodzinnym, obok żony Ireny, która odeszła w 1980 roku w wieku 73 lat [Grobnet]. Po latach, 5 marca 2014 roku, w tym samym grobie spoczęła także ich córka, Teresa Tchórzewska voto Stypułkowska, zmarłszy w wieku 75 lat [Grobnet].
Podsumowanie
Ta niezwykła rozmowa przeprowadzona w 2017 roku pozwoliła usłyszeć niesamowitą historię z pierwszych ust córki burmistrza, która pozostała w naszym mieście. Jej świadectwo staje się bezcennym dokumentem powojennych losów Barlinka.
Wojna nie tylko niszczyła budynki, ale rozrywała ludzkie serca, zmuszając do wyborów, z których nie było dobrowolnego i dobrego wyjścia.
Nie nam dzisiaj oceniać Czesława Urbańskiego – mądrego człowieka, którego przerosły poplątane i okrutne czasy. Warto jednak pamiętać o cenie, jaką za tamte decyzje zapłaciły jego barlineckie dzieci, noszące w sercach dożywotni żal, a jednocześnie potrafiące zachować dumę oraz głęboką lojalność wobec porzuconej matki.
Bibliografia:
- AncientFaces
- APSS, sygn. 68/3/0/1.3/50
- APSS, sygn. 68/8/0/1.1/20
- APSS, sygn. 68/11/0/2/61
- Archiwum Urzędu Miasta w Barlinku
- Dzień Seniora, 2013, https://barlinek24.pl/aktualnosci/6336-dzie-seniora-2013?djcookiemonster=accept
- Grobnet
- MyHeritage
- Niecko J., 2017, Rozmowa z Jadwigą Niecko i przekazane przez nią dokumenty.
- Straty.pl
- 25 lecie Klubu Seniora Złota Strzecha, 2010, https://barlinek24.pl/aktualnosci/3447-25-lecie-klubu-seniora-qzota-strzechaq-1?djcookiemonster=accept