Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Barlinku w okresie powojennym to jedna wielka zagadka tak pod względem siedziby, jak i funkcjonariuszy, którzy w tej instytucji pracowali.
Niniejsze opracowanie przedstawia stan badań nad działalnością placówki Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Barlinku w latach 1945–1953. Na podstawie materiałów archiwalnych omówiono lokalizacje jej siedzib, skład kierownictwa oraz znanych funkcjonariuszy. Ze względu na niepełny charakter zachowanej dokumentacji część dat, adresów i danych personalnych wymaga dalszej weryfikacji.
Siedziba Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Barlinku
Nie udało się ustalić, kiedy dokładnie Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Barlinku został utworzony. Niejasna pozostaje również chronologia zmian siedziby Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Barlinku.
Pierwsza siedziba UBP mieściła się prawdopodobnie w tym samym budynku co posterunek Milicji Obywatelskiej, przy obecnej ul. 1 Maja 23A. Obiekt znajdował się naprzeciwko siedziby Radzieckiej Komendantury Wojennej przy ul. 1 Maja 11.
Położenie to miało istotne znaczenie ze względu na nadzór sprawowany przez komendanturę radziecką nad polskimi organami bezpieczeństwa i Milicją Obywatelską.
Spis adresowy urzędów i instytucji w Barlinku z grudnia 1945 r., sporządzony przez wiceburmistrza Kazimierza Nowaka, wskazuje, że placówka UBP mieściła się w budynku przy obecnej ul. Sądowej, zajmowanym również przez posterunek MO [APSS, sygn. 68/11/0/1.3/50].
Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Barlinku dysponował także willą przy ul. Jasnej 6 — według innych dokumentów: przy ul. Jasnej 10 — czyli przy obecnej ul. św. Bonifacego. Mieszkał w niej pierwszy referent gminny UBP w Barlinku, Kazimierz Kasperski [IPN Sz 0116/1256].
Z notatki służbowej z 17 czerwca 1947 r., znajdującej się w aktach IPN Sz 0116/1256, wynika, że od lutego 1946 r. do lipca 1947 r. biuro gminnej placówki UBP w Barlinku mieściło się w domu przy ul. Jasnej 10, obecnie ul. św. Bonifacego. Budynek ten Zarząd Miejski w Barlinku przekazał drugiemu kierownikowi placówki, Jerzemu Mironikowi.
Po odwołaniu Jerzego Mironika willę przekazano w ręce prywatne, a placówkę UBP w Barlinku „chwilowo” zlikwidowano. Akta przeniesiono do budynku posterunku MO przy ul. Sądowej. Willę otrzymał Feliks Kruś.
Z akt IPN Sz 61/46 wynika ponadto, że we wrześniu 1947 r. funkcjonariusze UBP urzędowali wspólnie z funkcjonariuszami posterunku MO przy ul. Sądowej w Barlinku.
Kierownicy Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Barlinku
Nie udało się ustalić, kiedy dokładnie Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Barlinku został utworzony. Czy rozpoczął swą działalność wraz z Milicją Obywatelską w Barlinku, w kwietniu 1945 roku? A jeśli tak, to kto szefował tej instytucji jeszcze przed przybyciem Grup Operacyjnych MO i UBP na teren Pomorza Zachodniego. Jak wiemy specjalny wysłannik Rządu Leon Leblanc zorganizował w Barlinku pierwszą obsadę posterunku MO już w kwietniu 1945 roku zanim na tym terenie pojawili się Pełnomocnicy Rządu RP.
Nie ustalono personaliów osoby odpowiedzialnej za te służby w Barlinku przed sierpniem 1945 r. Czyżby Urząd Bezpieczeństwa Publicznego nie miał w tym okresie w Barlinku żadnej reprezentacji i bazował tylko na referencie gminnym ds. ewidencji ludności zatrudnionym w Zarządzie Miasta Barlinka, Bolesławie Poprawskim?
Szczątkowe informacje zawarte w protokołach posiedzeń Zarządu Miejskiego w Barlinku oraz analiza akt IPN pozwalają wskazać nazwiska referentów gminnych, którzy kierowali placówką UBP w latach 1945–1947 i 1949–1953. Byli to m.in. Kazimierz Kasperski, Jerzy Mironik, Ryszard Bejenka, Antoni Jaruszek i Stanisław Przęzak. Okres od 7 sierpnia 1947 r. do 31 grudnia 1948 r., a także czas po 1 czerwca 1953 r., wymagają dalszych badań.
Kierownicy placówki Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Barlinku w latach 1945–1953
| Lp. | Imię i nazwisko | Data nominacji | Data odwołania |
| 1. | Kazimierz Kasperski | Sierpień 1945 | 18.02.1946 |
| 2. | Jerzy Mironik vel Mironiuk | Luty 1946 | 06.08.1947 |
| 3. | Ryszard Bejenka | 15.01.1949 | 30.06.1951 |
| 4. | Antoni Jaruszek | 15.12.1951 | 30.04.1952 |
| 5. | Stanisław Przęzak | 30.04.1952 | 30.05.1953 |
Źródło: opracowanie własne na podstawie akt IPN Sz 0019/1670 i IPN Sz 0116/1256.
Zakończenie
Zachowane materiały pozwalają odtworzyć jedynie fragmentaryczny obraz działalności UBP w Barlinku. Placówka kilkakrotnie zmieniała siedzibę, a jej dzieje były ściśle związane z miejscowym posterunkiem MO oraz strukturami bezpieczeństwa szczebla powiatowego. Ustalono nazwiska części kierowników, jednak luki w dokumentacji nie pozwalają obecnie sporządzić pełnej chronologii obsady ani jednoznacznie określić wszystkich lokalizacji urzędu. Dalsze kwerendy w zasobach IPN, archiwach państwowych i dokumentacji samorządowej mogą uzupełnić te ustalenia.
Bibliografia:
- Katalog funkcjonariuszy, https://katalog.bip.ipn.gov.pl/funkcjonariusze/?catalog=5, dostęp: 07.09.2026,
- APSS, sygn. 68/11/0/1.3/50
- Dzierbunowicz E., Rewers S., Przybylski G., 2019, Śladami pionierów Barlinka.
- IPN Sz 0116/1256
- IPN Sz 0019/1670
- IPN Sz 61/46
- Skubisz, P., Twarze gorzowskiej bezpieki, IPN Szczecin
Wpisy powiązane:
- Tajni współpracownicy UB w Barlinku
- Areszt prewencyjny w trakcie wyborów
- Kto donosił UB na Grzegorza Matczyszyna?
- Kazimierz Kasperski. Tajemnica szefa UB