W sprawie leśniczego Józefa Jarońskiego, który stracił życie w wieku 33 lat podczas wykonywania swoich obowiązków służbowych w Lasach Państwowych w gminie Barlinek, pow. Myślibórz w dniu 30.05.1946r. pytanie kto zabił i w jakich okolicznościach, wiąże się z próbą wyjaśnienia dlaczego do tego zabójstwa doszło.
Józef Jaroński był podleśniczym w leśniczówce Grodzisko gmina Karsko. Był przyjacielem Stanisława Leśnego, który dwa dni wcześniej stracił swego brata, Czesława Leśnego. W chwili Jego śmierci, żona Cecylia Jarońska była w ciąży. Syn Jarońskiego urodził sie w miesiącu październiku 1946r.
Pomimo upływu 80 lat od tego zdarzenia najstarsi mieszkańcy Barlinka kojarzą tę zbrodnię. Potrafią także określić przybliżone miejsce zdarzenia. Stanisław Leśny i jego rodzina opiekowali się i opiekują sie nadal grobem Józefa Jarońskiego, znajdującym się na cmentarzu w Barlinku.
Szczegóły zabójstwa leśniczego Józefa Jarońskiego
Informację o zabójstwie Józefa Jarońskiego zawiera sprawozdanie sytuacyjne Komendanta Komendy Powiatowej Milicji Obywatelskiej w Myśliborzu por. Mariana Wróbla sporządzonego w dniu 01.07.1946r.
W raporcie zostało ono zaliczone do kategorii Zabójstwa dokonane i usiłowane. [IPN Sz 008/480]
Por. Marian Wróbel pisze:
„W dniu 30.5.46r. o godz. 7-mej rano został podczas obchodu rewiru leśnego drugiego (Rechnite) oddział 42 gm. Berlinek pow. Myślibórz zastrzelony przez nieznanych sprawców leśniczy lasów państwowych Józef Jaroński ze we wsi Wuckensee gm. Berlinek pow. Myślibórz.
Po przeprowadzeniu dochodzenia ustalono, że sprawcami zabójstwa są: Beren Jan ur. 1919r. w Nowym Odrowązku, Olejarz Paweł ur. 18.2.1913r. w Nowym Odrowązku, Olejarz Kazimierz ur. 6.4. 1907 w Nowym Odrowązku, Dudzic Stefan ur. 25.7.1918r. w Nowym Odrowązku, Kołodziej Jan ur. 8.1.1929r. w Nowym Odrowązku pow. Kielce, którzy zdołali zbiec w nieznanym kierunku.
Natomiast został zatrzymany Supierz Szczepan, który również brał udział w zabójstwie leśniczego Jarońskiego Józefa, a który został rozpoznany podczas pościgu.
Personalia Supierza Szczepana: ur. 18.11.1916 w Nowym Odrowązku, syn Szczepana i Weroniki z Kowalów, rzym. kat. polak, rolnik, zam. Klausdorf, gmina Berlinek, pow. Myślibórz.
S.P. Jaroński Józef został zabity podczas pełnienia służby. Dnia 30.5.46r. leśniczy Jaroński udał się wraz z niemcem Kubinem w obchód lasów należących do leśniczówki Wuckensee. Na terenie oddziału leśniczy Jaroński spotkał czterech nieznanych kłusowników z bronią, których rozbroił, wyjmując im zamki z karabinów starego typu.
Po tym rozbrojeniu padł strzał z zarośli, gdzie stało jeszcze trzech osobników a skutkiem którego został zabity leśniczy Jaroński.
Po ukończeniu dochodzenia akta sprawy zostały skierowane do Prokuratora S.O. w Wałczu.”
Ustalenie, jak zakończyło się postępowanie prokuratorskie w Wałczu nie było możliwe, gdyż nie dotarłam do dokumentów źródłowych dotyczących tej sprawy. Poszukiwania akt doprowadziły mnie do identyfikacji miejsca przechowywania dokumentów postępowań sądowych Sądu Okręgowego w Wałczu, jednak portal szukaj w archiwach nie podaje ich zawartości. https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/en/zespol/-/zespol/23796
Odznaczenie państwowe dla leśniczego
Zgodnie z aktami zgromadzonymi w Archiwum Państwowym w Stargardzie Sygn. 68/3/0, Józef Jaroński został przedstawiony pośmiertnie do odznaczenia Złotym Krzyżem Zasługi. Uchwała w sprawie odznaczenia została podjęta juz w dniu 19.06.1946r przez X Prezydium KRN.
Starosta Myśliborski, Stanisław Orzechowski przesłał Złoty Krzyż Zasługi Jego żonie Cecylii Jarońskiej na adres w Upartowie, gmina Kwilicz, pow. Międzychód. W dniu 04.10.1946r. Cecylia Jarońska pokwitowała odbiór odznaczenia.
W dokumentach archiwalnych nie zdołano odnaleźć więcej danych o tym zdarzeniu.
Domniemanie przyczyn zabójstwa Józefa Jarońskiego
Przyczyna dokonanego zabójstwa mogła się wiązać z sytuacją aprowizacyjną na terenie Pomorza Zachodniego w okresie powojennym. Rok 1946 był okresem braków żywnościowych. O tym jak sobie radzili ludzie przypomina opowiadanie inż. Stefana Orłowskiego, który w maju 1946r. witał przybyłych z Grudziądza specjalistów z dziedzinie produkcji pługów.
E. Sumicki w swoich wspomnieniach pisze, że „dwa dni do niczego do gęby nie wkładaliśmy. Podumał Orłowski, … wsiadł na rower i popedałował do znajdującej się w Barlinku Komendy Wojskowej. Jedzenia mu nie dali, lecz… wypożyczyli karabiny. Wziął Orłowski kilku ochotników i w las. Po paru godzinach upolowali dwa dorodne dziki”.
Napis na Jego grobie potwierdza tę wersję Jego zabójstwa- zginął od kuli kłusownika.
Zabójstwo mogło być jednak też wynikiem grasowania w okolicach band szabrowników i różnych grup zbrojnych. Leśnicy jako przedstawiciele polskiej administracji stanowili cel band kryminalnych. Z zawodem leśnika w tamtym okresie wiązało się wysokie ryzyko zawodowe.
Leśniczy Józef Jaroński otrzymał wysokie odznaczenie państwowe – Złoty Krzyż Zasługi, który w roku 1946 był nadawany za nadzwyczajne bohaterstwo. Napis na grobie, który znajduje się na Cmentarzu Komunalnym w Barlinku wskazuje, że Józef Jaroński natknął się na kłusowników.
Celowe byłoby ustalenie faktów w oparciu o akta sądowe.
Jak twierdzi E. Antkowiak sprawcy zostali osądzeni dopiero po 10-ciu latach. Otrzymali wysokie wyroki.
Stała się tragedia. Zginął człowiek. Ale pamięć o tym wydarzeniu została.
Syn Józefa Jarońskiego już nie żyje. Żona Józefa Jarońskiego była długi czas kierownikiem tartaku w okolicach Międzychodu. Przyjeżdżała kilkakrotnie w okolice miejsca zabójstwa oraz na grób swego męża.
Bibliografia:
- APS 60/3/0
- IPN, Sz 008/480
- Niedośpiał B., 2015, Wywiad z Bogdą Niedośpiał, córką Stefana Orłowskiego, Kraków.
- Sumicki E., (rok nieznany), Pamiętnik minionych dni, niepublikowany, Muzeum Regionalne w Barlinku,